Bugun...



DİYARBAKIR’IN FİKİR VE İLİM ÖNCÜLERİ: 10

LİCE SİMALARI-5 15. Şeyh İsmetullah Karazî/Yiğit (ö. 1996) Şeyh İsmetullah Karazî, aslen Muş’un Bulanık ilçesine bağlı Semerşeyh köyünden olan ve sonra irşad maksadıyla Lice yöresine gelen Molla Muhammed Baki’nin oğludur. Molla Muhammed Baki’nin babası Molla Zübeyr, Molla Zübeyr’in babası da Molla Abdullah-i Hîzanî’dir ki bu zat aynı zamanda Mevlana Halid’in halifesidir. Denildiğine göre bu ailenin soyu Sultan Şeyhmus’a, ondan da Hz. Ömer’e dayanır. Aile bundan dolayı “Ömerî” olarak tanınır.

facebook-paylas
Tarih: 23-04-2021 00:20

DİYARBAKIR’IN FİKİR VE İLİM ÖNCÜLERİ: 10

Şeyh İsmetullah 1326/1908 yılında Lice’nin Fis Köyü’nde doğdu. Kendisine İsmetullah ismi babasının amcası olan Şeyh Abdulkadir-i Hezanî tarafından verilmiştir. Daha sonra ailesi bir süre Mermer nahiyesinde ikamet etmiş ve kendisi son olarak vefat edinceye kadar Karaz’a (bugünkü Kocaköy ilçesi) yerleşmiştir. İki evlilik yapmış ve bu evliliklerden yedi erkek, beş kız çocuğu dünyaya gelmiştir. 1996 yılında Karaz’da vefat etmiştir.

 

Şeyh İsmetullah, medrese eğitimine babasıyla amca çocukları olan Şeyh Muhammed Selim’in Hezan’daki medresesinde başlamış ve medresenin müderrisi olan Molla Abdullah-i Memanî’den ders almıştır. Tarikat ve tasavvuf olarak müridi olduğu Şeyh Muhammed Selim’den de ara sıra ders almıştır. Daha sonra yörenin önde gelen âlimlerinden biri olan ve KÜÇÜK lakabıyla tanınıp Silvan’da müderris olan Molla Hüseyin; Hazrolu Seyda Hacı Fettah, Seyda Molla Ubeydullah ve Seyda Molla Abdullah Koğî adlı müderrislerden okumuş ve medrese eğitimini tamamlamıştır.

 

Medrese eğitimini tamamladıktan sonra Karaz’a dönen Şeyh İsmetullah ilim ve irşad ile meşgul olmuş, bu çerçevede başta Arap Dili grameri ve Belagat olmak üzere dil ve edebiyat ilimleri ile İslamî ilimlerde çok sayıda talebe okutmuştur.

 

1943 yılında babasıyla beraber hacca gitmiş ve dönüşte babası Şam’da vefat ederek Kasyun Dağı’ndaki Mevlana Halid Mezarlığına defnedilmiştir. Şeyh İsmetullah aşağıdaki Arapça iki beyti babasının vefatı üzerine söylemiş ve tarih düşmüştür:

 

Ba’da en tafe ve zare el-Mustefa

İrci’i mardiyyete’l-lahhi ‘efa

 

Cabe sem’an taeten dayfu’l-kemel

Cae fî “ğiş”in ve rahe fî “celek”

 

Son dizede geçen “ğ-ş” ve “c-l-l” harflerinin ebced hesabına göre toplamı 1363/1943 eder.

 

Şeyh İsmetullah hacdan döndükten sonra bir süre Muş’un Semerşeyh Köyü’ne giderek Molla Yahya Çoxreşî’nin yanında kalmış ve tarikat hilafetnamesini ondan almıştır. Kendisi de aşağıdaki üç âlime hilafetname vermiştir:

 

1)Hazrolu Molla Derviş,

2)Kulplu Molla Muhammed,

3)Kendi oğlu Molla Ömer.

 

Şiir ve edebiyatta uzman bir âlim olan Şeyh İsmetullah hem anadili olan Kürtçe, hem de Arapça şiirler nazmetmiştir. Şiirleri genellikle Şeyh Abdulkadir Hezanî ve oğlu Şeyh Muhammed Selîm Hezanî gibi tarikat mürşitleri ile tasavvuf hakkındadır. Aşağıda Şeyh Abdulkadir’in vefatı üzerine söylediği bir şiirinden örnek olarak bazı bendleri sunuyoruz:  

 

Hewara min bi te Ya Reb, nema min çareya sebrê

Bi vê beytê terennum kim, heta bimrim biçim qebrê

Me rehber Şahê Sanî çû, li me şa bû kerê xebrê

Ez im bedhal siyehkar im, xerîqê zenb û vê cewrê

Bi qurbana ewan qewsê di nûn û awirê yar im

Ji derdê fîrqeta Seydaê Sanî ez birîndar im

 

Hewar e hey hewar e bûm, di seyda xem û xewxaê

Ji her mûkî sedakî tê, ji ferqê ser heta paê

Ji ah û derd û zarînê, ez im goyînê sehraê

Bi tiryaqê ez im meqtûl, ji hecra wê şekerxaê

Di nêv ehzan û hem ceyşê, xumûman da ‘elemdar im

Ji derdê fîrqeta Seydaê Sanî ez birîndar im

Ku bîst û çar bû Zîlhicce, ji dîwanê xwe kir men’ e

Muherrem der Ehed şeş bû kirim medhûşê zû dem’ e

Hezar û sê sed û pêncî û pênc da hatî ev sem’ e

Ku bû mîhman û cîran Şah, ji bo Şahê qewî qel’ e

                Cuweyrê xwe nekin mehrûm, ji dergahê ricakar im

                Ji derdê fîrqeta Seydaê Sanî ez birîndar im

 

16. Molla Ahmed Meylanî (ö. 2002)

 

Babası Molla Abdullah olan ve 1913 yılında Lice’de doğan Molla Ahmed Meylanî’nin ailesi aslen Siirt’in Eruh ilçesine bağlı Meylan köyündendir. Bundan dolayıdır ki Lice Müftüsü olarak görev yaptığı sıralarda “Akdemir” olan soyadını Meylanî olarak değiştirmiştir.

 

Küçük yaşlarda medrese tahsiline başlayan Molla Ahmed Meylanî, özellikle Hazro’da Seyda Haccı Fettah’ın yanında okurken zekâsı ve hafızası ile dikkat çekmiştir. Seyda Haccı Fettah’tan başka bilinen bazı hocaları şunlardır:

 

-Dayısı Şeyh Muhammed Selîm Hezanî,

-Hezan’da müderrislik yapan Seyda Molla Abdullah Memanî,

-Molla Alaeddîn,

-Şeyh Taha’nın kardeşi Sultan Veled,

-Silvanlı Seyda Molla Hüseyin Küçük.

 

Medrese tahsilini bitirdiğinde hemen icazetname almayan Seyda Meylanî, daha sonra Lice Müftüsü olduğunda kendisi gibi Siirt asıllı olan Molla Abdülferd adlı âlimden icazetname almıştır. Yetiştirdiği çok sayıdaki talebelerinden bazıları şunlardır:

 

-Mehmet Emin Bozarslan,

-Yeğeni Molla Said Ergin,

-Molla Abdurrahman Uçaman/Radyocî,

-Molla Halit Korkusuz,

-Prof. Dr. Hulusi Kılıç,

-Molla Abdülhalık Duran,

-Molla Hüsnü.

 

Babası Molla Abdullah’ın müderrislik yaptığı Qûçik köyünde imamlık ve müderrislik yapan Molla Ahmed Meylanî, daha sonra 1946 yılında Lice Müftüsü olarak atanmış ve 1966 yılına kadar yaklaşık 20 yıl bu görevi sürdürmüştür. Daha sonra başka yerlerde de müftülük yapmış ve en son 1977 yılının Mayıs ayında Elazığ Sivrice ilçesi müftülüğünden emekli olmuştur. Emekli olduktan sonra Diyarbakır’da Arapçadan Türkçeye tercüme faaliyetleriyle iştigal etmiş ve bu bağlamda aşağıdaki eserleri tercüme etmiştir.

 

1)Fıkh-ı İslam Tarihi       

(Muhammed Yusuf Musa)

 

2)el-Hidâye       

(Ali b. Ebû Bekir Merginanî)

 

3)Bidayetü’l-Müctehid…             

(Hafîd İbn Rüşd)

 

4)Hayatü’s-Sahabe        

(M. Yusuf Kandehlevî)

5)Kısasü’l-Enbiyâ            

(Abdülvehhâb Neccâr)

 

6)Minhâcü’l-Müslim     

(Ebû Bekir el-Cezairî)

 

7)Rûhü’l-Beyân (Tefsîr)               

(İsmail Hakkı Bursevî)

 

Seyda, Arapçadan Türkçeye yaptığı bu çevirilerin yanında, bir de “Harîrî Makamatı”nı Arapçadan Kürtçeye kısmen çevirmiş, ancak bitirememiştir. Bu üretken ve çok yönlü âlimimiz 29 Kasım 2002 yılında 90 yaşındayken vefat etmiş ve vasiyetine binaen Mardinkapı Mezarlığı’nda defnedilmiştir.

 

 

 

17. Seyda Molla Abdüsselam Yalar (1908-1982)

 

Daha önce Muş’un Bulanık ilçesine bağlı olan, daha sonra Muş merkeze bağlanan Resûlan (Elçiler) köyünden olan Molla Resûl’un en küçük oğludur. Babası aynı zamanda kayınpederi olan Şeyh Abdülkadir Hezanî ile birlikte irşat amacıyla Hezan’a geldi. Molla Abdusselam 1326/1908’de Hezan’da doğdu. Annesi, Şeyh Abdulkadir Hezanî’nin kızı Safiye Hanım’dır. Kendisine Abdüsselam ismi bu dedesi tarafından verilmiştir. Ailesi kısa bir süre Fis köyünde ikamet etmiş, daha sonra tekrar Hezan’a dönmüştür.

 

1919 yılında 11 yaşındayken babasını kaybeden Seyda evlendikten sonra dayısı Hezanlı Şeyh Muhammed Selimîn önerisiyle 1931 yılında imamlık göreviyle Mermer Nahiyesi’ne yerleşti. 1953 yılına kadar burada fahri olarak imamlık yaptı ve bu tarihten itibaren resmî imam oldu. 1968 yılına kadar toplam 37 yıl Mermer’de kaldı ve burada ikinci evliliğini yaptı. İki evliliğinden dördü erkek, yedisi kız olmak üzere toplam 11 çocuğu oldu. 1968 yılında naklen Diyarbakır Parlı (Safa) Camii’ne atandı. 1974 yılında emekli oldu. 02 Eylül 1982 yılında Diyarbakır’da vefat etti ve vasiyetine göre Hezan’da defnedildi.

 

Seyda Molla Abdüsselam medrese eğitimine Hezan Medresesi’nin ünlü müderrisi Molla Abdullah-i Memanî’nin yanında başladı. Bu sırada müridi olduğu Şeyh Muhammed Selim-i Hezanî’den de ara sıra ders aldı. Sonra medrese eğitimini yörenin meşhur âlimlerinden Hazrolu Seyda Hacı Fettah, abisi Molla Salih, emekli müftü Mehmet Bilici ve Hazrolu Molla Abdurrahman Bilici’den okuyarak tamamladı.

 

Seyda Molla Abdüsselam medrese tahsilini tamamladıktan sonra Mermer’de imamlık yaptığı caminin bitişiğinde bir medrese yaptırarak bu medresede tam 35 yıl müderrislik yapmış ve çok sayıda talebe yetiştirmiştir.

 

Seyda Molla Abdüsselam aynı zamanda şiir ve edebiyat âşığı idi. Kendi el yazısıyla istinsah ettiği bazı Kürt Klasikleri şunlardır:

 

1)“Leyla û Mecnûn (Sewadî)

2)“Şeyh-i San’an” (Feqiyê Teyran)

3)“Seyfulmul’uk” (Siyahpoş)

4)“Yûsif û Zulexa” (Selîmê Silêman)

 

Melayê Cizîrî Divanı’na karşı büyük merakı olan bu âlimimiz fırsat buldukça talebelerine bu divanı kendi sesiyle okur ve okuturdu.  Klasiklerden bir “Antoloji” meydana getiren Abdüsselam Hoca aynı zamanda Mela-yi Cizîrî’nin bazı şiirleri üzerine “tahmîs”ler yazmış, “müstezad” türü şiirler nazmetmiştir. Farsça da bilen Seyda, şiir nazmedecek kadar bu dile hâkimdi. Aşağıdaki beyit onun Farsça bir mersiyesinden alınmıştır:

 

Heyran-i to bûdend be dil ehl-i hakîkat

Kurban-i to bûdend çû Mecnûn û çû Ferhad

(Hakikat ehli sana candan hayrandılar

Mecnun ve Ferhad gibisi sana kurbandılar)

 

 




Bu haber 700 defa okunmuştur.


Etiketler :

FACEBOOK YORUM
Yorum

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER Diyarbakır Haberleri

Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
HAVA DURUMU
YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Alanyaspor 6 5 0 1 15 2 16 +13
2 Fenerbahçe 5 3 0 2 7 4 11 +3
3 Galatasaray 6 3 2 1 8 5 10 +3
4 Fatih Karagümrük 6 2 2 2 9 7 8 +2
5 Kasımpaşa 6 2 2 2 4 3 8 +1
6 Antalyaspor 6 2 2 2 6 8 8 -2
7 Yeni Malatyaspor 6 2 2 2 6 9 8 -3
8 Göztepe 6 1 1 4 10 7 7 +3
9 BB Erzurumspor 5 2 2 1 7 6 7 +1
10 Sivasspor 4 2 1 1 5 4 7 +1
11 Başakşehir FK 6 2 3 1 7 7 7 0
12 Gaziantep FK 6 1 1 4 8 9 7 -1
13 Hatayspor 4 2 1 1 3 6 7 -3
14 Konyaspor 5 1 1 3 5 3 6 +2
15 Kayserispor 5 2 3 0 4 8 6 -4
16 Çaykur Rizespor 5 1 2 2 7 8 5 -1
17 Trabzonspor 5 1 2 2 5 7 5 -2
18 Denizlispor 5 1 2 2 3 7 5 -4
19 Beşiktaş 4 1 2 1 5 7 4 -2
20 Gençlerbirliği 5 1 3 1 3 6 4 -3
21 MKE Ankaragücü 4 0 3 1 4 8 1 -4
Takım O G M B A Y P AV
1 Tuzlaspor 7 5 0 2 16 7 17 +9
2 İstanbulspor 7 5 1 1 15 6 16 +9
3 Adana Demirspor 7 4 1 2 14 6 14 +8
4 Samsunspor 7 4 1 2 11 7 14 +4
5 Ankara Keçiörengücü 7 4 2 1 8 6 13 +2
6 Altınordu 7 4 2 1 11 10 13 +1
7 Giresunspor 6 3 1 2 11 10 11 +1
8 Altay 6 3 2 1 10 4 10 +6
9 Balıkesirspor 7 3 3 1 8 9 10 -1
10 Adanaspor 7 2 2 3 10 9 9 +1
11 Bursaspor 6 2 3 1 11 11 7 0
12 Akhisarspor 6 1 2 3 4 4 6 0
13 Bandırmaspor 7 1 4 2 6 11 5 -5
14 Menemenspor 6 1 3 2 6 11 5 -5
15 Ümraniyespor 7 1 4 2 8 15 5 -7
16 Ankaraspor 7 1 5 1 4 12 4 -8
17 Eskişehirspor 7 0 4 3 2 13 3 -11
18 Boluspor 6 0 4 2 4 8 2 -4
Takım O G M B A Y P AV
1 Turgutluspor 6 5 1 0 6 3 15 +3
2 Serik Belediyespor 6 4 0 2 11 2 14 +9
3 Eyüpspor 6 4 1 1 12 6 13 +6
4 Van Spor 6 3 1 2 4 3 11 +1
5 Kırklarelispor 6 2 0 4 7 1 10 +6
6 Karacabey Belediyespor 6 3 2 1 7 4 10 +3
7 Elazığspor 6 3 2 1 9 8 10 +1
8 Bayburt Özel İdare Spor 5 3 2 0 6 5 9 +1
9 Sakaryaspor 6 2 1 3 5 4 9 +1
10 Tarsus İdman Yurdu 6 2 1 3 10 10 9 0
11 Etimesgut Belediyespor 6 2 2 2 5 4 8 +1
12 Mamak FK 6 2 2 2 6 6 8 0
13 Kırşehir Belediyespor 6 2 2 2 5 5 8 0
14 Pendikspor 6 2 3 1 10 8 7 +2
15 Pazarspor 6 2 4 0 9 15 6 -6
16 Sivas Belediyespor 5 1 2 2 7 7 5 0
17 Bodrumspor 6 1 4 1 7 9 4 -2
18 1922 Konyaspor 6 1 4 1 3 5 4 -2
19 Kastamonuspor 6 0 4 2 6 14 2 -8
20 Kardemir Karabükspor 6 0 6 0 2 18 0 -16
Takım O G M B A Y P AV
1 1928 Bucaspor 5 4 1 0 12 4 12 +8
2 Diyarbekirspor 5 4 1 0 7 2 12 +5
3 Fatsa Belediyespor 5 4 1 0 7 3 12 +4
4 Çankaya FK 5 4 1 0 8 5 12 +3
5 Arnavutköy Belediye 5 3 0 2 6 3 11 +3
6 Belediye Derincespor 5 2 1 2 7 5 8 +2
7 Ofspor 5 2 1 2 8 7 8 +1
8 Yeşilyurt Belediyespor 5 2 2 1 8 6 7 +2
9 Kızılcabölükspor 5 2 2 1 8 7 7 +1
10 Artvin Hopaspor 5 2 2 1 6 7 7 -1
11 Edirnespor 5 2 3 0 6 8 6 -2
12 Payasspor 5 1 3 1 3 6 4 -3
13 Nevşehir Belediyespor 5 1 4 0 4 8 3 -4
14 1877 Alemdağspor 5 0 3 2 2 8 2 -6
15 Kemerspor 2003 5 0 4 1 5 10 1 -5
16 Manisaspor 5 0 4 1 3 11 1 -8
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 25/10/2020 Fenerbahçe vs Trabzonspor
 26/10/2020 Denizlispor vs Beşiktaş
 26/10/2020 Sivasspor vs Çaykur Rizespor
 30/10/2020 Fatih Karagümrük vs BB Erzurumspor
 30/10/2020 Trabzonspor vs Kasımpaşa
 31/10/2020 Gençlerbirliği vs Gaziantep FK
 31/10/2020 Göztepe vs Alanyaspor
 31/10/2020 Galatasaray vs MKE Ankaragücü
 01/11/2020 Çaykur Rizespor vs Kayserispor
 01/11/2020 Konyaspor vs Başakşehir FK
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 26/10/2020 Akhisarspor vs Bursaspor
 26/10/2020 Boluspor vs Menemenspor
 30/10/2020 Balıkesirspor vs Adanaspor
 30/10/2020 Tuzlaspor vs Altay
 31/10/2020 Giresunspor vs Ümraniyespor
 31/10/2020 Bursaspor vs Boluspor
 31/10/2020 Menemenspor vs Ankaraspor
 31/10/2020 Altınordu vs Bandırmaspor
 01/11/2020 Ankara Keçiörengücü vs İstanbulspor
 01/11/2020 Eskişehirspor - Akhisarspor Eskişehirspor ligdeki son 7 maçında hiç kazanamadı  Akhisarspor yenilmez
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 28/10/2020 Etimesgut Belediyespor vs Serik Belediyespor
 28/10/2020 Eyüpspor vs Pendikspor
 28/10/2020 Kastamonuspor vs Bayburt Özel İdare Spor
 28/10/2020 Kırklarelispor vs Kırşehir Belediyespor
 28/10/2020 Pazarspor vs Karacabey Belediyespor
 28/10/2020 Sakaryaspor vs Sivas Belediyespor
 28/10/2020 Tarsus İdman Yurdu vs Mamak FK
 28/10/2020 Turgutluspor vs Kardemir Karabükspor
 28/10/2020 Van Spor vs Bodrumspor
 28/10/2020 1922 Konyaspor vs Elazığspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 28/10/2020 Payasspor vs 1928 Bucaspor
 29/10/2020 Arnavutköy Belediye vs Artvin Hopaspor
 29/10/2020 Belediye Derincespor vs Nevşehir Belediyespor
 29/10/2020 Edirnespor vs Fatsa Belediyespor
 29/10/2020 Kemerspor 2003 vs Çankaya FK
 29/10/2020 Manisaspor vs 1877 Alemdağspor
 29/10/2020 Ofspor vs Yeşilyurt Belediyespor
 29/10/2020 Diyarbekirspor vs Kızılcabölükspor
SON YORUMLANANLAR
  • HABERLER
  • VİDEOLAR
HABER ARŞİVİ
NAMAZ VAKİTLERİ
HABER ARA
YUKARI YUKARI