Bugun...



DİYARBAKIR’IN FİKİR VE İLİM ÖNCÜLERİ: 14

SİLVAN ÂLİMLERİ-3 5. Seyda Molla Abdüssamed Ferhandî (ö 2013) Seyda Molla Yahya Ferhandî’nin oğlu olan Seyda Molla Abdüssamed, 1917 yılında Ferhand köyünde doğmuştur. İlk olarak babası Seyda Molla Yahya’dan daha sonra Seyda Molla Yasin Toprak’tan ders almış, son olarak ilmi icazetini babasından almıştır. Babasının medresesinde onun rahatsızlığı sıralarında yerine ders vermiştir. O da babası gibi müderrislik yapmış ve çok sayıda öğrenciye icazet vermiştir. İcazet verdiği öğrencileri arasında şu âlimler de vardır:

facebook-paylas
Tarih: 28-04-2021 00:40

DİYARBAKIR’IN FİKİR VE İLİM ÖNCÜLERİ: 14

1)Molla Selahaddin Şemamî,

2)Molla Selahaddin Kaplan,

3)Molla Hadi Hırabazinî.

 

Seyda Molla Abdüssamed’in aynı zamanda tasavvufi yönü de mevcuttur. Babasının vefatından sonra kendisi bir müddet beklemede kalmış ve yaklaşık 10 yıl sonra Bitlis’in Kasrik köyünde ikamet eden ve Şeyh Ahmed Haznevî’nin halifesi olan Şeyh Abdulhakîm Bilvanisî'ye mürit olarak intisap etmiştir. Kısa bir süre içerisinde şeyhi tarafından kendisine tasavvufi icazet ve hilafet verilmiştir. Bir müddet sonra Bitlis'ten Menzile taşınan Şeyh Abdulhakîm Bilvanisî orada vefat etmiştir. Şeyh Abdulhakîm tarafından halife olarak seçilen Seyda Molla Abdüssamed tekrar Ferhand medresesine dönmüş ve babasının izini takip ederek tedrisata tekrar devam etmiştir. Bu safhada Müritlerle olan bağlantısı ikinci planda kalmıştır.

 

Hayatının büyük bölümünü köyde müderrislik yapmakla geçiren Seyda Molla Abdüssamed,  1977-1981 yılları arasında Şanlıurfa Viranşehir’e bağlı Büyük Merdis köyünde bir süre kalmış, daha sonra tekrar köyüne dönmüştür. Birkaç yıl daha müderrislik yapmışsa da, yaşlılığı sebebiyle ders veremez olmuş ve Hicaz’a gidip Medine’ye yerleşmiştir. 2013 yılında Medine’de vefat etmiştir.

 

Seyda Molla Abdüssamed’den sonra oğlu Molla Afif bir süre Ferhand’da imamlık görevine devam etmiştir. Molla Afif emekli olunca Seyda Molla Abdüssamed’in kardeşi Molla Abdullah Melikoğlu 1995 - 2001 yılları arasında Ferhand köyünde imamlık görevini yürütmüş ve sonra Diyarbakır’a yerleşmiştir. Ağustos 2006'da Diyarbakır'da vefat eden Molla Abdullah, Diyarbakır Şehitlik Mezarlığına defnedilmiştir. Seyda Molla Abdullah’ın 2001 tarihinde Ferhand köyünden ayrılıp Diyarbakır’a yerleşmeye başlamasından bu yana Seyda Molla Abdussamed'in oğlu Molla Abdülmelik babasının ve dedesinin uzun yıllar hizmet verdiği bu köyde imamlık gçrevini ifa etmeye başlamıştır.

 

6. Seyda Molla Yahya Zebriya (ö.1943)

 

1890 yılında doğan ve Zerbiya köyü sakinlerinden Molla Hüseyin Zerbiya’nın kardeşi olan Molla Yahya Zebriya, Seyda Molla Hüseyin Küçük’ün yanında okumuş ve icazetnamesini ondan almıştır.

 

Seyda Molla Yahya, medrese tahsilini bitirdikten sonra Silvan’ın Fera ve Karaali köylerinde 12 yıl kadar imamlık ve müderrislik yapmıştır. Sason Müftüsü olarak atanmış ancak görev yerine gitmeden 1943 yılında kalp krizi sonucu vefat etmiş ve Bismil’de defnedilmiştir.

 

7. Seyda Molla Muhammed Heldavî (ö. 1955)

Ailesi aslen Boşat köyünden olan Seyda Molla Muhammed, Silvan’ın Helda köyünde doğmuştur. Babasının adı Ömer, büyükbabasının adı Hacı İbrahim’dir. Medrese tahsiline doğduğu köyde müderris olan Bahçe şeyhlerinden Şeyh Halid Heldavî’nin yanında başlamış ve daha sonra isimleri aşağıda belirtilen âlimlerin medreselerinde okumuştur:

 

Silvan’da müftülük yapan Seyda Molla Yakûb,

Silvan eski müftüsü Molla Abdurrahman Yardımcı,

Bismil’in Tilşahm köyünden Seyda Molla Abdullah Tilşahmî,

Molla Yahya Ferhandî,

Molla İbrahim Bellî.

 

Medrese eğitimin en çok Seyda Molla Yakûb’tan alan Seyda Heldavî muhtemelen icazetnamesini de ondan almıştır. Seyda en çok kendi köyü olan Helda’da, değişik sürelerde de Diyarbakır’ın Ti Alo, Bismil’in Balyi ve Kulp’un Kuyi köyünde de imamlık ve müderrislik yapmıştır. Yetkin bir âlim olan Seyda Heldavî bir ara Medreselerde okutulan “Enwar” adlı meşhur Şafiî Fıkıh kitabını kast ederek, “Keskî Enwarê mexwûne ji xeyrî zatê Heldewî” (Heldewî zattan başka kimse Enwar’ı okumasın) demiştir. Bunu duyan dönemin en meşhur âlimlerinden Seyda Molla Hüseyin Küçük (bazı rivayetlere göre Seyda Molla Yakûb onu çağırarak “Enwar” kitabından zor olan bazı ibareleri sorar. Seyda Heldavî bu ibareleri doğru bir şekilde okuyup anlam verince onun ilmî kabiliyeti tescillenmiş olur.

 

1955 yılında vefat eden Seyda Heldavî, eser olarak geride bazı kasideler ve “Tûba’z-Zemân” adlı Kürtçe bir eser bırakmıştır. Seyda bu eserine hicri 1344 yılında başlamış ve 1354 yılında tamamlamıştır. Bu eser, İmam Gazzâlî’nin “Mihacü’l-Âbidîn” adlı eserinin Tövbe Bahsinden itibaren geniş bir özeti sayılır. Seyda; ahlak, tasavvuf ve manevî aşk ağırlıklı bu eserinde Hz. Peygamber aşkını “Pîr” unvanıyla andığı Ehmedê Xanî’den aldığını şöyle belirtmektedir:

 

Me ev resm û adab ji Xanîyê Pîr

Exiz kir ku lewra der înca cedîr  

Biz bu usul ve adabı Pîr-i Xanî’den aldık

Ki bunlar burada ele alınmaya layıktır.

 

8. Seyda Molla Musa (ö. 1971)

 

Seyda Molla Sadreddîn Toprak’ın tahsil gördüğü medreselerden biri olan Boşat Köyü Medresesi’nin o zamanki müderrisi Seyda Molla Musa imiş. Seyda Molla Sadreddîn “Şark Medreselerinde Bir Ömür” adlı eserde şöyle der ( s. 48-49):

 

“Tahsilime yine Silvan’a bağlı Boşat köyünde Molla Musa adında bir hocanın yanında İbnu Kasım kitabını okuyarak devam ettim. Molla Musa’nın medresesinde 20 kadar öğrenci vardık. Uzun yıllar sonra Nebi Camii’nde birlikte imam-müezzin olarak görev yaptığımız merhum Molla Abdullah Hamitoğlu ve ifade yeteneğine hayran olduğum Şeyh Heybet Efendi de aramızda idi. Tek partili istibdat devriydi, Bir gün ansızın medresemize jandarmalar baskın yaptı. Molla Abdullah’ın da içlerinde bulunduğu 5-6 arkadaşı alıp götürdüler. Ben, yaşımın küçüklüğünden faydalanıp bir tokat yiyerek kurtuldum. Götürülenler, nezarete atıldıklarını söylediler; ama kaç tokat ya da sopa yediklerini saklı tuttular. Aynı gün, yakınımızdaki Ferhand köyünden Molla Yahya Efendi’nin medresesinden de 18 okuma suçlusu götürülmüştü”.

 

Mehmet Çağlayan Hoca’nın Seyda Molla Musa ile ilgili yazdıklarını aşağıda özetliyoruz (Şark Uleması, s. 242-243):

 

1891 yılında Muş’un Şerefkan köyünde doğan Seyda Molla Musa, temel eğitimini amcası Molla Süleyman’ın yanında gördükten sonra Muş’un Kerat köyüne giderek burada müderrislik yapan Seyda Molla Süleyman Efendi’nin yanında sürdürmüştür. Muş Merkez Alaeddîn Bey Camii yanında bulunan medresede müderris olan Seyda Hamdî Arapzade’den bir süre ders aldıktan sonra Norşin Medresesi’ne giderek bir müddet de bu medresede okumuştur. En son Diyarbakır’ın Silvan ilçesine giderek geriye kalan eğitimini burada Seyda Molla Abdurrahman’ın yanında tamamlayıp ilmî icazetnamesini ondan almıştır.

 

İcazetname aldıktan sonra Urfa ve değişik yörelerde müderrislik yapan Seyda en çok Diyarbakır merkez ve Silvan’ın Boşat, Bülbül, Atşa, Sadî ve Çemikan köylerinde 92 yıllık ömrünü eğitime adamış ve yüzlerce talebe yetiştirmiştir. Bir ara Şam’a giderek orada da ders vermiştir. Onun yanında okuyup mezun olan meşhur bazı simalar şunlardır:

 

-Barınlı Molla Abdullah

-Hasenanlı Molla Abdulbari

-Karacadağlı Molla Şeyh Musa

-Sadıklı Molla Cemîl

-Molla Kemal

-Molla Kadri

-Molla Sadık

-Molla Said

-

Vefatı: Seyda Molla Musa 1971 yılında Diyarbakır’da vefat etmiş ve Mardinkapı Mezarlığına defnedilmiştir. Geride ilimle iştigal eden Mela Muhammed Sıddık ve Mustafa adlarında iki erkek çocuk bırakan Seyda’nın Arapça ve Farsça bazı eserlerinin de olduğu söyleniyorsa da bu eserlere ulaşma imkânımız olmadı.

 

9. Molla Hamid Toprak (ö.1976)

 

Molla Hamid Toprak, aslen Siirtlidir. Babasının adı Muhammed Hatib’dir. Şer’iye mahkemesi başkâtipliği görevini sürdürürken Silvan’a gelmiş, görevi sona erdikten sonra da orada kalmıştır. Başkâtiplik görevinden sonra bir süre Hadi Hüseynî’nin, yerine görevini yürütmüştür. Ancak Molla Hadi tekrar Silvan’a atanınca kendisine Ergani müftülüğü teklif edilmişse de kendisi bu teklifi kabul etmeyerek emekli olmayı tercih etmiştir. Fakat Silvan’ı terk etmemiş ve 1976 yılında burada vefat etmiştir.

 

Molla Said Toprak, boşanma konusunda kişinin lehine müsamahakar fetvalar vermekle bilinmektedir. Fıkhi konularda Arapça yazdığı beş adet risalesi vardır. Genellikle kendisine sorulan bazı sorular üzerine kaleme aldığı ve fıkıh kitaplarından nakillerde bulunarak yazmış olduğu bu risaleler şunlardır:

 

1)Faiz hakkında muhtasar bir risale.

 

2)Nikahın Feshi hakkında bir risale:

Bu risalede birleşmenin gerçekleştiği bir nikâhın, atanmış bir hâkimin hükmü olmadan eşler tarafından feshinin batıl olduğunu anlatmakta ve bunun delillerini sıralamaktadır.

 

3)Evlenme hakkında bir başka risale

Bu risaleyi buluğa ermemiş küçük bir kızın buluğa ermiş bir kişi ile evlendirilmesi konusunda dönemin Diyarbakır Müftüsü Molla Halil’in kendisine sorduğu bir soru üzerine kaleme aldığını ifade etmiş, böyle bir evlilikte eşler arasında denklik şartının gerçekleşmediğini belirtmiştir. Risalenin sonunda 21 Zilkade / 1375 tarihi kayıtlıdır.

 

4)Kolonya hakkında bir risale

 Kolonyanın necis (dini açıdan pis) olduğundan hareketle kullanılmasının caiz olup olmadığının kendisine sorulması üzerine cevap olarak yazdığı bir risaledir. Değişik görüşleri naklettikten sonra kullanılabileceğine dair görüşünü ifade etmiştir.

 

5)Namazın art arda yapılan üç hareketle bozulacağına dair risale

Bu risalede namazı bozan ve bozmayan bazı hareketler konusunda bilgi vermiştir. Risalenin sonunda 1 Zilhicce 1375 tarihli kayıt vardır.

 

10. Şeyh Saîd Baxçeyî/Bellî (ö. 1980)

 

1836 yılında doğan ve Şeyh İbrahim’in oğlu olan Seyda Şeyh Saîd, Silvan’ın Baxçe köyünden Bellî köyüne göç edip buraya yerleştiği işin “Bellî” nispeti ile de anılmaktadır. Şeyh Ömer Tilşahmî’den icazetname alan bu zat, kardeşleri içerisinde en âlim olarak bilinmektedir. 1980 yılında 54 yaşında vefat eden bu âlimden Seyda Molla Yahya Ferhandî hem medrese tahsili hem de hilafetname almıştır.

 

Aslen Botan mıntıkasından Eruhlu olan Seyda Şeyh Saîd’in babası Şeyh İbrahim, Nakşibendi Tarikatının Hilafetini Irak Bölgesinden almış ve ailece Silvan ilçesinin Baxçe köyüne yerleşmiştir. Tasavvufi icazet ve hilafetini babası Şeyh İbrahim’den alan Seyda Şeyh Saîd, Bismil'in Bellî köyüne yerleşmiş ve orada vefat etmiştir. Cenazesi oradan Silvan’ın Bahçe Köyüne kadar müritleri ve muhipleri tarafından el üstünde taşınmış ve orada kardeşi Şeyh Salih’in yanına defnedilmiştir. Seyda Molla Yahya Ferhandî, medresenin akşama doğru tatile girdiği Perşembe günlerinde tasavvufi faaliyetlerine ağırlık verir ve bazı Perşembe günlerinde hem hocası hem de şeyhi olan büyük Seyda Şeyh Said’in mezarının bulunduğu Bahçe köyüne giderek hem Şeyh’inin ailesini hem de Şeyh’inin mezarını ziyaret ederdi.

 

 

 

 




Bu haber 593 defa okunmuştur.


Etiketler :

FACEBOOK YORUM
Yorum

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER Diyarbakır Haberleri

Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
HAVA DURUMU
YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Alanyaspor 6 5 0 1 15 2 16 +13
2 Fenerbahçe 5 3 0 2 7 4 11 +3
3 Galatasaray 6 3 2 1 8 5 10 +3
4 Fatih Karagümrük 6 2 2 2 9 7 8 +2
5 Kasımpaşa 6 2 2 2 4 3 8 +1
6 Antalyaspor 6 2 2 2 6 8 8 -2
7 Yeni Malatyaspor 6 2 2 2 6 9 8 -3
8 Göztepe 6 1 1 4 10 7 7 +3
9 BB Erzurumspor 5 2 2 1 7 6 7 +1
10 Sivasspor 4 2 1 1 5 4 7 +1
11 Başakşehir FK 6 2 3 1 7 7 7 0
12 Gaziantep FK 6 1 1 4 8 9 7 -1
13 Hatayspor 4 2 1 1 3 6 7 -3
14 Konyaspor 5 1 1 3 5 3 6 +2
15 Kayserispor 5 2 3 0 4 8 6 -4
16 Çaykur Rizespor 5 1 2 2 7 8 5 -1
17 Trabzonspor 5 1 2 2 5 7 5 -2
18 Denizlispor 5 1 2 2 3 7 5 -4
19 Beşiktaş 4 1 2 1 5 7 4 -2
20 Gençlerbirliği 5 1 3 1 3 6 4 -3
21 MKE Ankaragücü 4 0 3 1 4 8 1 -4
Takım O G M B A Y P AV
1 Tuzlaspor 7 5 0 2 16 7 17 +9
2 İstanbulspor 7 5 1 1 15 6 16 +9
3 Adana Demirspor 7 4 1 2 14 6 14 +8
4 Samsunspor 7 4 1 2 11 7 14 +4
5 Ankara Keçiörengücü 7 4 2 1 8 6 13 +2
6 Altınordu 7 4 2 1 11 10 13 +1
7 Giresunspor 6 3 1 2 11 10 11 +1
8 Altay 6 3 2 1 10 4 10 +6
9 Balıkesirspor 7 3 3 1 8 9 10 -1
10 Adanaspor 7 2 2 3 10 9 9 +1
11 Bursaspor 6 2 3 1 11 11 7 0
12 Akhisarspor 6 1 2 3 4 4 6 0
13 Bandırmaspor 7 1 4 2 6 11 5 -5
14 Menemenspor 6 1 3 2 6 11 5 -5
15 Ümraniyespor 7 1 4 2 8 15 5 -7
16 Ankaraspor 7 1 5 1 4 12 4 -8
17 Eskişehirspor 7 0 4 3 2 13 3 -11
18 Boluspor 6 0 4 2 4 8 2 -4
Takım O G M B A Y P AV
1 Turgutluspor 6 5 1 0 6 3 15 +3
2 Serik Belediyespor 6 4 0 2 11 2 14 +9
3 Eyüpspor 6 4 1 1 12 6 13 +6
4 Van Spor 6 3 1 2 4 3 11 +1
5 Kırklarelispor 6 2 0 4 7 1 10 +6
6 Karacabey Belediyespor 6 3 2 1 7 4 10 +3
7 Elazığspor 6 3 2 1 9 8 10 +1
8 Bayburt Özel İdare Spor 5 3 2 0 6 5 9 +1
9 Sakaryaspor 6 2 1 3 5 4 9 +1
10 Tarsus İdman Yurdu 6 2 1 3 10 10 9 0
11 Etimesgut Belediyespor 6 2 2 2 5 4 8 +1
12 Mamak FK 6 2 2 2 6 6 8 0
13 Kırşehir Belediyespor 6 2 2 2 5 5 8 0
14 Pendikspor 6 2 3 1 10 8 7 +2
15 Pazarspor 6 2 4 0 9 15 6 -6
16 Sivas Belediyespor 5 1 2 2 7 7 5 0
17 Bodrumspor 6 1 4 1 7 9 4 -2
18 1922 Konyaspor 6 1 4 1 3 5 4 -2
19 Kastamonuspor 6 0 4 2 6 14 2 -8
20 Kardemir Karabükspor 6 0 6 0 2 18 0 -16
Takım O G M B A Y P AV
1 1928 Bucaspor 5 4 1 0 12 4 12 +8
2 Diyarbekirspor 5 4 1 0 7 2 12 +5
3 Fatsa Belediyespor 5 4 1 0 7 3 12 +4
4 Çankaya FK 5 4 1 0 8 5 12 +3
5 Arnavutköy Belediye 5 3 0 2 6 3 11 +3
6 Belediye Derincespor 5 2 1 2 7 5 8 +2
7 Ofspor 5 2 1 2 8 7 8 +1
8 Yeşilyurt Belediyespor 5 2 2 1 8 6 7 +2
9 Kızılcabölükspor 5 2 2 1 8 7 7 +1
10 Artvin Hopaspor 5 2 2 1 6 7 7 -1
11 Edirnespor 5 2 3 0 6 8 6 -2
12 Payasspor 5 1 3 1 3 6 4 -3
13 Nevşehir Belediyespor 5 1 4 0 4 8 3 -4
14 1877 Alemdağspor 5 0 3 2 2 8 2 -6
15 Kemerspor 2003 5 0 4 1 5 10 1 -5
16 Manisaspor 5 0 4 1 3 11 1 -8
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 25/10/2020 Fenerbahçe vs Trabzonspor
 26/10/2020 Denizlispor vs Beşiktaş
 26/10/2020 Sivasspor vs Çaykur Rizespor
 30/10/2020 Fatih Karagümrük vs BB Erzurumspor
 30/10/2020 Trabzonspor vs Kasımpaşa
 31/10/2020 Gençlerbirliği vs Gaziantep FK
 31/10/2020 Göztepe vs Alanyaspor
 31/10/2020 Galatasaray vs MKE Ankaragücü
 01/11/2020 Çaykur Rizespor vs Kayserispor
 01/11/2020 Konyaspor vs Başakşehir FK
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 26/10/2020 Akhisarspor vs Bursaspor
 26/10/2020 Boluspor vs Menemenspor
 30/10/2020 Balıkesirspor vs Adanaspor
 30/10/2020 Tuzlaspor vs Altay
 31/10/2020 Giresunspor vs Ümraniyespor
 31/10/2020 Bursaspor vs Boluspor
 31/10/2020 Menemenspor vs Ankaraspor
 31/10/2020 Altınordu vs Bandırmaspor
 01/11/2020 Ankara Keçiörengücü vs İstanbulspor
 01/11/2020 Eskişehirspor - Akhisarspor Eskişehirspor ligdeki son 7 maçında hiç kazanamadı  Akhisarspor yenilmez
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 28/10/2020 Etimesgut Belediyespor vs Serik Belediyespor
 28/10/2020 Eyüpspor vs Pendikspor
 28/10/2020 Kastamonuspor vs Bayburt Özel İdare Spor
 28/10/2020 Kırklarelispor vs Kırşehir Belediyespor
 28/10/2020 Pazarspor vs Karacabey Belediyespor
 28/10/2020 Sakaryaspor vs Sivas Belediyespor
 28/10/2020 Tarsus İdman Yurdu vs Mamak FK
 28/10/2020 Turgutluspor vs Kardemir Karabükspor
 28/10/2020 Van Spor vs Bodrumspor
 28/10/2020 1922 Konyaspor vs Elazığspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 28/10/2020 Payasspor vs 1928 Bucaspor
 29/10/2020 Arnavutköy Belediye vs Artvin Hopaspor
 29/10/2020 Belediye Derincespor vs Nevşehir Belediyespor
 29/10/2020 Edirnespor vs Fatsa Belediyespor
 29/10/2020 Kemerspor 2003 vs Çankaya FK
 29/10/2020 Manisaspor vs 1877 Alemdağspor
 29/10/2020 Ofspor vs Yeşilyurt Belediyespor
 29/10/2020 Diyarbekirspor vs Kızılcabölükspor
SON YORUMLANANLAR
  • HABERLER
  • VİDEOLAR
HABER ARŞİVİ
NAMAZ VAKİTLERİ
HABER ARA
YUKARI YUKARI