Bugun...



DİYARBAKIR’IN FİKİR VE İLİM ÖNCÜLERİ: 2

ŞEYH ALİ SEBTÎ EFENDİ (ö. 1870) Doğum Yeri, Annesi ve Babası, Soyu ve Vefatı

facebook-paylas
Tarih: 14-04-2021 00:37

DİYARBAKIR’IN FİKİR VE İLİM ÖNCÜLERİ: 2

Şeyh Said Efendi’nin dedelerinden olan Şeyh Ali Sebtî Efendi, 1777 veya 1786 yılında Diyarbakır’ın Bismil İlçesine bağlı Çilsutûn (Kırkdirek) köyünde dünyaya gelmiştir. Babasının adı Mela Kasım’dır. Annesi, Diyarbakır ve çevresinde cesaretiyle tanınan ‘Elikan Aşireti’ndendir. Hüseynî oldukları rivayet edilen soyu kendisine varıncaya kadar şöyledir:

 

Mela Haşim

Mela Hüseyin

Mela Haydar

Mela Kasım

Şeyh Ali Sebtî

Şeyh Ali Sebtî’nin köyü olan Diyarbakır'ın Bismil ilçesine bağlı “Çilsutûn” (Kırkdirek) köyüne bu adın veriliş nedeniyle ilgili üç görüş vardır. Birinci görüşe göre dedelerinden Mela Haşim’in bu köydeki medresesinin kırk sütun üzerinde inşa edilmesi, Çilsutûn Medresesi’nin kalıntıları günümüzde de var olup ziyaret edilmektedir. Ayrıca “Sebt”in onun atalarının bir köyünün adı olduğu ve Şeyh Ali bundan dolayı “Sebtî” nisbesiyle anıldığı d söylenmektedir. İkinci görüşe göre Şeyh Ali Sebtî Efendi Mevlana Halid’in kırkıncı halifesi olduğu için, üçüncü görüşe göre de Sebtî Hazretleri’nin bu köyde yetişen 40. veli olduğu için köylerine “Çilsutûn” adı verilmiştir. Cumhuriyet döneminde Kırkdirek olarak ismi değişen bu köy, daha sonra Mardin’in Savur ilçesine bağlanmıştır. 

Şeyh Ali Sebtî Efendi, mürşidi Mevlana Halid’in vasiyeti üzerine bugünkü Palu yöresine vazifeli olarak gönderilmiştir. Ömrünün sonuna kadar bu bölgede ilim ve irşad faaliyetlerinde bulunan Ali Sebtî, 1871 yılında Palu içesinin üç kilometre doğusunda Murat Nehrine bakan bir tepe üzerinde medfundur. Türbesi oradadır ve sevenleri tarafından ziyaret edilmektedir.

MEDRESE TAHSİLİ VE DİYARBAKIR ULUCAMİİ MÜDERRİSLİĞİ

İlk tahsilini doğduğu yer olan Bismil’in Çilsütûn köyünde babasının yanında yapan Şeyh Ali Sebtî, henüz küçükken babası vefat ettikten sonra annesi tarafından Diyarbakır Ulucami Medresesi’ne verilşr ve burada eğitim görmesini sağlar.  Sebtî hazretleri daha sonra tahsilini hem Bağdat’ta hem de Erbil ve Süleymaniye’de Haydarî ve Berzencî ailelerin idaresindeki medreselerde sürdürür. Henüz 20 yaşındayken tahsilini tamamlar ve bu yaşta Diyarbakır Ulucami Medresesi’nde müderris olarak göreve başladı. Anadili Kürtçeye ilaveten Arapça, Farsça ve Türkçeye de hâkim olup bu dillerle konuşur ve yazardı. 

TASAVVUFÎ HAYATI VE MEVLANA HALİD İLE TANIŞIP ONA MÜRİT VE HALİFE OLUŞU

Mevlana Halid hazretleri Hindistan dönüşü Diyarbakır’a uğrayıp Şeyh Ali Sebtî’ye misafir olur ve Şam halkının irşadında kendisine arkadaş olmasının aslında Şah Abdullah Dehlevî’nin emri olduğunu söyler. Bunun üzerine Şeyh Ali Sebtî, Mevlana Halid ile birlikte Diyarbakır’dan ayrılır, vefatına kadar yanında kalıp yazdığı mektupları sahiplerine ulaştırmak görevi başta olmak üzere hizmetinde bulunur. 

Kendi köyü olan Çilsutûn’da müderris iken Erbil’e gidip gelen Şeyh Ali Sebtî, Erbil’de Mevlana Halid’in halifelerinden biri olan Şeyh Ahmed Hatîb’in yanında yaklaşık beş yıl amel eder.  Yine Çilsutûn’da müderris iken bir gün köye gezginci kıyafetiyle bir yabancı gelir. Ali Sebtî hazretleri bu yabancıyı misafir etmek için evine götürür. Onun olağan dışı halleri Ali Sebtî hazretlerinin dikkatini çekince kim olduğunu sorar. Gelen bu yabancı devrin büyük mürşidi Mevlana Halid Şehrezûrî el-Kurdî’den başkası değildir. Mevlana Halid ona kimliğini açıklayarak Hindistan'dan geldiğini, şmürşidi Abdullah Dehlevî hazretlerinin emri üzerine buraya uğradığını, buradan da Şam'a gideceğini, çünkü Abdullah Dehlevî’nin kendisini Şam halkını irşad etmekle görevlendirdiğini açıklar. Şeyh Ali Sebtî’ye ayrıca “Şeyh Abdullah Dehlevî seni de götürmemi istedş” der. Şeyh Ali Sebtî hazretleri tereddüt etmeden bu talebi kabul ederek üzerindeki elbiseden başka bütün mal ve mülkünü kardeşlerine bırakarak giydiği siyah elbiseyle Mevlana Halid ile beraber Diyarbakır’dan çıkar ve böylece onun etkin tasavvuf hayatı bu ziyaretle başlar.

Şeyh Ali Sebtî Efendi, Şam'da on bir yıl şeyhine hizmet etmiş ve onun ilminden, tasavvufi bilgisinden gerektiği gibi faydalanmıştır. Bir gün Mevlana Halid onu yanına çağırarak: "Senin süren tamamlanmıştır, artık icazetini verelim git" deyince, Şeyh Ali Sebtî şöyle der: "Ben icazeti ne yapayım. Size hizmet etmek bana yeter”.  Mevlana Halid hazretleri, "annen rahatsızdır, git anneni gör ve gel" der. Ali Sebtî Efendi, şeyhinin bu sözü üzerine yola koyulur. Fakat Çilsutûn köyüne geldiğinde annesini vefat etmiş bulur. Birkaç gün sonra tekrar Şam'a döner fakat bu süre içerisinde de şeyhi vefat eder. Mevlana Halid, Şeyh Ali Sebtî Efendi’yi irşad amacıyla Yemen’e de göndermiş ve ona bizzat kendisi taç ve hırka giydirmiştir. Bu taç ve hırka bugün de torunları tarafından muhafaza edilmektedir. 

Mevlana Halid vefat etmeden önce Ali Sebtî'nin icazetini hazırlamış, onu Palu'da görevlendirdiğini vasiyet olarak bildirmiştir. İcazetini Mevlana Halid’in Diyarbakır’da kendisini ziyaret eden kardeşi Şeyh Mahmud Sahib’ten alan Sebtî hazretleri 42 yaşındayken Palu'ya gelir. Palu’da kendisini Palu Mescidinin imamı Bekir Hoca Bursevî karşılar. Fakat Palu burjuvazisi tarafından rahatsız edilince Bingöl’ün Genç ilçesine bağlı Kelxas köyüne gidip bir yıl orada kalır. Bu köyde Hoca Ali kendisine hizmet eder ve ondan ders ve icazetname alır. Daha sonra tekrar Palu’ya döner. Şimdiki türbesinin hemen güney tarafındaki dere içerisinde bir ev yaparak önce burada kalır. Daha sonra eski Palu'ya göç ederek ölümüne kadar tam 45 yıl burada halkı irşad eder. Palu’da “İblaşiye Medresesi”nde müderrislik yaparak bir taraftan talebe okutur, bir taraftan da irşad hizmetlerini yürütür. Bu bağlamda kısa bir süre içerisinde etkisi ve şöhreti Palu’yu aşarak Lice, Bingöl, Muş ve Erzurum yörelerinde çok ciddi bir taban bulur. Bu arada bir evlilik daha yapar. Bu seferki eşi, Melekan köyü yakınlarında bulunan Kasıman Mezrasından Osman adlı bir zatın kızı olan Esma’dır. 

Nakşibendî/Halidî Tarikatı bölgeye ilk defa Ali Sebtî hazretleri ile girmiştir. Halk onda inanılması zor kerametler görmüş, onun bilgisinden ve feyzinden istifadeye çalışmıştır. Palu'da bozulan nizamı o yıllarda tesis ederek dini gerçek yönleriyle halka anlatmış, onun vesilesiyle birçok gayrimüslim İslam dinini kabul etmiştir.

 

Hayatı boyunca dünya malına hiç değer vermeyen Şeyh Ali Sebtî, bir karış toprak bile satın almamıştır. Onun paraya, pula değer vermemesi ile ilgili bir olay şöyle anlatılır: Bir gün hanımlarından birisi ona çıkışarak şöyle der: "Efendi, sen artık yaşlandın, çocuklarımız var, onlara kalacak bir parça mülkümüz yok. Düşünüyorum ne yapacağız. Sen hep bu işlerle uğraşıyorsun”. Sebtî hazretleri gayet sakin bir şekilde, "Hanım, git bir bulgur çorbası pişir yiyelim, o işi sonra düşünürüz" diye cevap verir. O sıralar bulgur, pirinç gibi zahireler küplerde saklanırdı. Hanımı bulgur çorbası yapmak için kilere gider. Bulgur küpünün ağzını açtığında bir de ne görsün! Küp ağzına kadar altınla dolu. Şaşkınlık içinde tekrar geri döner: "Efendi, küpte bulgur yerine altın var" deyince, Sebtî hazretleri şöyle der: "Hanım benim altında gözüm yok, istesem küplerin hepsi altınla dolar. Çocuklarım yeter ki benim yolumdan gitsinler. Onlara ne mal lazım, ne de mülk”.

ÇOCUKLARI

Şeyh Ali Sebtî iki evlilik yapmıştır. Birinci evliliğini Palu’nun Ekrak köyünden Eyyûban Aşiretinden Ayşe Hanım’la; ikinci evliliğini de Melekan’dan Mela Ahmed Babkal’ın Esma adlı kızı ile yapmıştır. Şeyh Ali Sebtî’nin soyu bu evlilikle günümüze kadar devam etmektedir. İkisi kız, beşi erkek olmak üzere 7 çocuğu olmuştur.

İsimleri şöyledir:

1-Şeyh İbrahim (Kodo) Efendi   (6 yaşında vefat etmiş)

2-Şeyh Muhammed Nasîh Efendi            (1835-1873)

3-Şeyh Mahmud Feyzi Efendi    (1838-1895)

4-Şeyh Hasan Nakî Efendi                           (1843-11918)

5-Şeyh Hüseyini Zekî Efendi       (1848-1914)

6. Amine Hanım                                              (ö. 1893)

7. Fatma Hanım

Şeyh İbrahim (Kodo) Efendi: Kardeşlerin en büyüğüdür ve küçükken vefat etmiştir. Şeyh Ali Sebtî Hazretleri’nin bu oğluna nispetle “BAVÊ KODO” (Kodo’nun Babası) künyesiyle tanınmaktadır. Kodo kelimesi Kürtçede “kısa” anlamına gelmektedir.  Henüz 6 yaşındayken vefat etmiştir. Vefat etmeden önce babası ona özel hoca olarak halifesi Bursalı Ebubekir Hoca’yı tayin etmiştir. Bursalı Hoca vefat ettiğinde bu küçük talebesinin yanı başında defnedilmiştir. Kabirleri bugün de sevenleri tarafından ziyaret edilmektedir.

Şeyh Ali Sebtî Efendi vefat etmeden önce adı geçen çocuklarını toplayıp onlara bazı tavsiyelerde bulunmuş ve her birine hitaben şöyle demiştir:

Şeyh Muhammed Nasîh’e          : “Sen, velayetin varisi olacaksın”

Şeyh Mahmud Feyzî’ye               : “Sen, harikaların varisi olacaksın”

Şeyh Hasan Nakî’ye                       : “Sen, ilim ve edebin varisi olacaksın”

Şeyh Hüseyin Zekî’ye    : “Sen, dünya ve ticaretin varisi olacaksın”

 

Amine Hanım: Emoş Hanım olarak tanınan ve 1310/1893 yılında vefat eden bu hanımın beş çocuğu olmuştur. İsimleri şöyledir:

-İkinci Şeyh Abdullah

-Muhammed Atîk Efendi

-Mustafa Efendi

-Rukiye Hanım

-Zühre Hanım

 

HALİFELERİ

Şeyh Ali Sebtî hazretleri 1871 yılında ebedi âleme göçerken, arkasında çok sayıda halife bırakmıştır. Sayıları 50 civarında olan bu halifelerden bazıları şunlardır:

Oğlu Şeyh Muhammed Nasîh,

Oğlu Şeyh Mahmud Feyzî,

Şeyh Mahmud Saminî el-Hûnî,

Bingöl'ün Kur Köyü'nden Süleyman Efendi,

Harput'ta medfun Seyyid Ahmed Çapakçurî,

Şeyh Ahmed Çanî,

Şeyh Abdullah Melekanî,

Şeyh Süleyman Kurî,

Şeyh Selim Karbaşanî,

Kovancılar ilçesi Mirmehmet köyünden Cuma Efendi,

Hoca Ali Kelxasî,

Şeyh Muhammed Serdî-Licî

Şeyh Hüseyin Comelaşî-Licî

Hoca Bekir Bursevî

BAZI BÜYÜK MÜRİDLERİ

1- Seyyid Derviş Hayrullah

2- Seyviyi Cibi Seyfkarî

3- Şeyh Muhammed Dağıstanî

4- Şeyh Seyda Müderris-Palevî

5- Şeyh Ali Hoca Sivanî

6- Şeyh İsmail Falıcî

7- Mela Ahmet Kukî

8- Mela Behti Palevî

Devam eden Sülalesinde Var Olan Soy İsimleri

AKAR, AYGÖREN, BİLGİN, DENİZ, DURGUN, FIRAT, GÖRÜR, İMRE, ÖZSOY, SEPTİOĞLU.

 




Bu haber 1192 defa okunmuştur.


Etiketler :

FACEBOOK YORUM
Yorum

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER Diyarbakır Haberleri

Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
HAVA DURUMU
YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Alanyaspor 6 5 0 1 15 2 16 +13
2 Fenerbahçe 5 3 0 2 7 4 11 +3
3 Galatasaray 6 3 2 1 8 5 10 +3
4 Fatih Karagümrük 6 2 2 2 9 7 8 +2
5 Kasımpaşa 6 2 2 2 4 3 8 +1
6 Antalyaspor 6 2 2 2 6 8 8 -2
7 Yeni Malatyaspor 6 2 2 2 6 9 8 -3
8 Göztepe 6 1 1 4 10 7 7 +3
9 BB Erzurumspor 5 2 2 1 7 6 7 +1
10 Sivasspor 4 2 1 1 5 4 7 +1
11 Başakşehir FK 6 2 3 1 7 7 7 0
12 Gaziantep FK 6 1 1 4 8 9 7 -1
13 Hatayspor 4 2 1 1 3 6 7 -3
14 Konyaspor 5 1 1 3 5 3 6 +2
15 Kayserispor 5 2 3 0 4 8 6 -4
16 Çaykur Rizespor 5 1 2 2 7 8 5 -1
17 Trabzonspor 5 1 2 2 5 7 5 -2
18 Denizlispor 5 1 2 2 3 7 5 -4
19 Beşiktaş 4 1 2 1 5 7 4 -2
20 Gençlerbirliği 5 1 3 1 3 6 4 -3
21 MKE Ankaragücü 4 0 3 1 4 8 1 -4
Takım O G M B A Y P AV
1 Tuzlaspor 7 5 0 2 16 7 17 +9
2 İstanbulspor 7 5 1 1 15 6 16 +9
3 Adana Demirspor 7 4 1 2 14 6 14 +8
4 Samsunspor 7 4 1 2 11 7 14 +4
5 Ankara Keçiörengücü 7 4 2 1 8 6 13 +2
6 Altınordu 7 4 2 1 11 10 13 +1
7 Giresunspor 6 3 1 2 11 10 11 +1
8 Altay 6 3 2 1 10 4 10 +6
9 Balıkesirspor 7 3 3 1 8 9 10 -1
10 Adanaspor 7 2 2 3 10 9 9 +1
11 Bursaspor 6 2 3 1 11 11 7 0
12 Akhisarspor 6 1 2 3 4 4 6 0
13 Bandırmaspor 7 1 4 2 6 11 5 -5
14 Menemenspor 6 1 3 2 6 11 5 -5
15 Ümraniyespor 7 1 4 2 8 15 5 -7
16 Ankaraspor 7 1 5 1 4 12 4 -8
17 Eskişehirspor 7 0 4 3 2 13 3 -11
18 Boluspor 6 0 4 2 4 8 2 -4
Takım O G M B A Y P AV
1 Turgutluspor 6 5 1 0 6 3 15 +3
2 Serik Belediyespor 6 4 0 2 11 2 14 +9
3 Eyüpspor 6 4 1 1 12 6 13 +6
4 Van Spor 6 3 1 2 4 3 11 +1
5 Kırklarelispor 6 2 0 4 7 1 10 +6
6 Karacabey Belediyespor 6 3 2 1 7 4 10 +3
7 Elazığspor 6 3 2 1 9 8 10 +1
8 Bayburt Özel İdare Spor 5 3 2 0 6 5 9 +1
9 Sakaryaspor 6 2 1 3 5 4 9 +1
10 Tarsus İdman Yurdu 6 2 1 3 10 10 9 0
11 Etimesgut Belediyespor 6 2 2 2 5 4 8 +1
12 Mamak FK 6 2 2 2 6 6 8 0
13 Kırşehir Belediyespor 6 2 2 2 5 5 8 0
14 Pendikspor 6 2 3 1 10 8 7 +2
15 Pazarspor 6 2 4 0 9 15 6 -6
16 Sivas Belediyespor 5 1 2 2 7 7 5 0
17 Bodrumspor 6 1 4 1 7 9 4 -2
18 1922 Konyaspor 6 1 4 1 3 5 4 -2
19 Kastamonuspor 6 0 4 2 6 14 2 -8
20 Kardemir Karabükspor 6 0 6 0 2 18 0 -16
Takım O G M B A Y P AV
1 1928 Bucaspor 5 4 1 0 12 4 12 +8
2 Diyarbekirspor 5 4 1 0 7 2 12 +5
3 Fatsa Belediyespor 5 4 1 0 7 3 12 +4
4 Çankaya FK 5 4 1 0 8 5 12 +3
5 Arnavutköy Belediye 5 3 0 2 6 3 11 +3
6 Belediye Derincespor 5 2 1 2 7 5 8 +2
7 Ofspor 5 2 1 2 8 7 8 +1
8 Yeşilyurt Belediyespor 5 2 2 1 8 6 7 +2
9 Kızılcabölükspor 5 2 2 1 8 7 7 +1
10 Artvin Hopaspor 5 2 2 1 6 7 7 -1
11 Edirnespor 5 2 3 0 6 8 6 -2
12 Payasspor 5 1 3 1 3 6 4 -3
13 Nevşehir Belediyespor 5 1 4 0 4 8 3 -4
14 1877 Alemdağspor 5 0 3 2 2 8 2 -6
15 Kemerspor 2003 5 0 4 1 5 10 1 -5
16 Manisaspor 5 0 4 1 3 11 1 -8
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 25/10/2020 Fenerbahçe vs Trabzonspor
 26/10/2020 Denizlispor vs Beşiktaş
 26/10/2020 Sivasspor vs Çaykur Rizespor
 30/10/2020 Fatih Karagümrük vs BB Erzurumspor
 30/10/2020 Trabzonspor vs Kasımpaşa
 31/10/2020 Gençlerbirliği vs Gaziantep FK
 31/10/2020 Göztepe vs Alanyaspor
 31/10/2020 Galatasaray vs MKE Ankaragücü
 01/11/2020 Çaykur Rizespor vs Kayserispor
 01/11/2020 Konyaspor vs Başakşehir FK
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 26/10/2020 Akhisarspor vs Bursaspor
 26/10/2020 Boluspor vs Menemenspor
 30/10/2020 Balıkesirspor vs Adanaspor
 30/10/2020 Tuzlaspor vs Altay
 31/10/2020 Giresunspor vs Ümraniyespor
 31/10/2020 Bursaspor vs Boluspor
 31/10/2020 Menemenspor vs Ankaraspor
 31/10/2020 Altınordu vs Bandırmaspor
 01/11/2020 Ankara Keçiörengücü vs İstanbulspor
 01/11/2020 Eskişehirspor - Akhisarspor Eskişehirspor ligdeki son 7 maçında hiç kazanamadı  Akhisarspor yenilmez
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 28/10/2020 Etimesgut Belediyespor vs Serik Belediyespor
 28/10/2020 Eyüpspor vs Pendikspor
 28/10/2020 Kastamonuspor vs Bayburt Özel İdare Spor
 28/10/2020 Kırklarelispor vs Kırşehir Belediyespor
 28/10/2020 Pazarspor vs Karacabey Belediyespor
 28/10/2020 Sakaryaspor vs Sivas Belediyespor
 28/10/2020 Tarsus İdman Yurdu vs Mamak FK
 28/10/2020 Turgutluspor vs Kardemir Karabükspor
 28/10/2020 Van Spor vs Bodrumspor
 28/10/2020 1922 Konyaspor vs Elazığspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 28/10/2020 Payasspor vs 1928 Bucaspor
 29/10/2020 Arnavutköy Belediye vs Artvin Hopaspor
 29/10/2020 Belediye Derincespor vs Nevşehir Belediyespor
 29/10/2020 Edirnespor vs Fatsa Belediyespor
 29/10/2020 Kemerspor 2003 vs Çankaya FK
 29/10/2020 Manisaspor vs 1877 Alemdağspor
 29/10/2020 Ofspor vs Yeşilyurt Belediyespor
 29/10/2020 Diyarbekirspor vs Kızılcabölükspor
SON YORUMLANANLAR
  • HABERLER
  • VİDEOLAR
HABER ARŞİVİ
NAMAZ VAKİTLERİ
HABER ARA
YUKARI YUKARI