Bugun...



DİYARBAKIR’IN FİKİR VE İLİM ÖNCÜLERİ: 3

KLASİK DÖNEM MERKEZ SİMALARI 1. Seyfeddin Amidî (551- 631/1156-1233) 551/1156) yılında Amid 'de doğdu. İlköğrenimini doğduğu yerde yaptıktan sonra tahsilini tamamlamak için Bağdat'a gitti. Burada Hanbelî âlim İbn Menni'den fıkıh, cedel ve münazara ilimlerini okudu. Dönemin büyük hadis bilgini İbn Şatil'in derslerini takip etti.

facebook-paylas
Tarih: 15-04-2021 00:50

DİYARBAKIR’IN FİKİR VE İLİM ÖNCÜLERİ: 3

Bağdat'ın Kerh yakasındaki Hıristiyan ve Yahudi bilginlerden felsefe ve mantık öğrendi. Hanbelî iken Şafii mezhebine geçti. Ancak onun felsefe öğrenmesini hoş görmeyen Şafiî fakihleri onu inanç bozukluğu ile itham ettiler. Amidî bunun üzerine buradan Şam'a gitti ve akli ilimler üzerindeki çalışmalarına orada devam etti. Bir süre sonra Kelam. Felsefe ve Fıkıh Usulünde devrin en büyük otoriteleri arasında yer aldı. Aynı yıl Eyyûbîler'den Aziz b. Selahaddin'in idaresi altında bulunan Mısır'a gitti. İmam Şafiî'nin kabri yanındaki Nasıriyye Medresesi'nde müderrisliğe başladı ve Kahire'nin Zafir Camii'nde ders okuttu. Fakat Mısır fakihleri de onu inanç bozukluğu ve felsefi fikirleri yaymakla itham ettiler, hatta öldürülmesi için fetva çıkardılar. Bunun üzerine Hama'ya kaçtı ve Eyyûbi hükümdarı Melik Muzaffer'in oğlu Muhammed’in himayesine girdi. İki yıl sonra Melik Muazzam Şerefuddin İsa'nın daveti üzerine Şam'a gitti ve orada Aziziye Medresesi'nde on yıl kadar müderrislik yaptı. Fakat Melik Eşref'in o sırada işgal ettiği Amid'in eski hükümdarı ile gizlice mektuplaştığı ileri sürülerek müderrislikten azledildi. Daha sonra evinde inzivaya çekildi. Nihayet 4 Safer 631 (9 Kasım 1233) yılında vefat etti ve Şam’daki Kasiyun Dağı Mezarlığı'na defnedildi.

Eserleri

Amidî geride fıkıh, kelam, mantık ve felsefe alanlarında 20 kadar eser bırakmıştır. Başlıcaları şunlardır:

1)el-İhkam fî Usuli’l-Ahkam,

2)Gayetu’l-Meram fî İlmi’l-Kelam,

3)Dakaiku’l-Hakaik fi’l-Mantık,

4)Ebkaru’l-Efkar fî Usuli’d-Dîn,

5)Gayetu’l-Emel fî İlmi’l-Cedel,

6)Rumûzu’l-Kunûz,

7)Menaihu’l-Keraih,

8)Kitabu’l-Bahir fî Ulûmi’l-Evail ve’l-Evahir,

9)Muntehe’s-Sûl fî İlmi’l-Usûl,

10)Kitabu’l-Mubîn fî Şerhi Me’ani’l-Hukema ve’l-Mutekellimîn,

11)et-Tercîhat fi’l-Hilaf,

12)el-Muahazat fi’l-Hilaf,

13)Lubabu’l-Elbab,

14)et-Talikatu’s-Sağire ve’l-Kebîre fi’l-Hilaf

15)el-Meahiz ale’r-Razî

16)Risale fî İlmillah.

2. İbrahim Gülşenî (907-940/1502-1533)

Akkoyunlular Döneminin bir âlimi ve şeyhidir. Babası Şeyh Muhammed Amidî, annesi Şeyh Şerafeddîn’in kızı Hediyetullah’tır. 830/1426 yılında Amid’de doğdu. Halvetî Tarikatı’nın bir kolu olan Gülşenî Tarikatı’nın pîridir. 2 yaşında iken babasını, bir süre sonra da annesi vefat etti.

Babası ve annesi vefat ettikten sonra amcası Şeyh Seyid Ali onu büyüttü ve ilim tahsili için Horasan ve Tebriz’e gönderdi. Tahsilini bitirdikten sonra Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan’ın himayesine girdi. 907/1502 yılında Şah İsmail Tebriz’i ele geçirdiği zaman İbrahim Gülşenî’yi Şiî mezhebinin yayılması önünde bir engel gördüğü için onu idam etmek maksadıyla hapse attı. Fakat hapishane muhafızı Urfa’da bulunan bir Gülşenî Tarikatı halifesinin müridi olduğu için onu serbest bıraktı. Serbest bırakıldıktan sonra Tebriz’den Diyarbakır’a döndü.

İbrahim Gülşenî, İbn Arabî’nin “vahdetülvücud” felsefesinin bağlılarından biriydi ve şöyle demiştir: “Varlıklar birdir. Evrende ne varsa bende bulunuyor”. Bu söz, müritlerinin şeriattan uzak bir yaşayış içerisine ve kendilerini ona vermelerine neden olmuştur. Neticede doğal olarak bazı ilmî çevreler onun aleyhine geçmişlerdir.

İbrahim Gülşenî Diyarbakır’dan İstanbul’a, oradan da Mısır’a gitmiştir. Mısır’da bir süre yaşadıktan sonra Kahire’de veba hastalığına yakalanmış ve 940/1533 yılında vefat etmiştir.

Eserleri

İbrahim Gülşenî, “el-Meanî” adıyla bir eser yazmıştır. Kemal Paşazade bu eseri okumuş ve hakkındaki şu düşünceleriyle Padişah’a sunmuştur: “İbrahim Gülşenî’nin bu kitabı; hadis, tefsir ve tasavvufi derinlikler gibi kutsal hakikatleri içermektedir. Fakat şekilciler onun amaçlarını anlamazlar”.

3. İbrahim el-Amidî (695-778/1294-1375)

Lakabı Fahreddîn’dir. Babasının adı İshak’tır. Hadis âlimidir. 695/1294 yılında doğmuştur. Dimaşk, Bağdat ve İskenderiye’de eğitim görmüştür.Hadis ilminde icazet almıştır. Vakıflardan sorumlu yetkili olarak da görev yapmıştır. Halk içinde büyük itibarı olan bu âlim ömrünün sonuna doğru sağır olmuş ve 778/1375 yılında vefat etmiştir.

4. Şeyh Ahmed Alibardahî el-Amidî (d. 850/1446)

850/1446 yılında Diyarbakır Alibardak Mahallesi’nde doğdu. Diyarbakır o dönemde Amid ismiyle meşhur olduğu için “Amidî” nisbesiyle de tanınır. Akkoyunlular Devleti’nin altın döneminde yaşamıştır ki o dönemde Diyarbakır “Kara Amid” adıyla bu devletin başkenti idi. Şeyh Ahmed Akkoyunluların sultanı Uzun Hasan’ın ve ailesinin dostu idi. Akkoyunluların son hükümdarı olan Kasım Paşa tarafından da çok sevilmiş ve sayılmıştır.    

Eserleri

Şeyh Ahmed, Fars Dili ve Edebiyatı hakkında “Kitabu Cami’l-Envai’l-Edebi’l-Farisî”  adıyla Türkçe bir eser yazmış ve 907/1502’de tamamlamıştır. Ali Emiri bu kitap hakkında şunları söylemektedir:

“Bu eser, Akkoyunlular zamanındaki edebiyatın bir ayine-i hakikatidir. Bu kitabın bir kıymetdarlığı da Yavuz Sultan Selim’in Amid Şehrini feth buyurmalarından 10 sene mukaddem yazılmış olmasıdır ki; şehri mezkûrun o tarihten daha evvelki Türkçesi ile Edebiyat-ı Osmaniyenin duhulünden sonra hâsıl olan farka bir mikyas olduğundan, lisanımıza büyük münasebeti vardır”.

Yani: “Bu eser, Akkoyunlular zamanındaki edebiyatın gerçek aynasıdır. Bu kitabın bir değeri de Yavuz Sultan Selim’in Amid Şehrini fethinden 10 yıl önce yazılmış olmasıdır ki; adı geçen şehrin o tarihten önceki Türkçesi ile şehre Osmanlı Edebiyatı girdikten sonra oluşan farkı gösteren bir ölçüt olması açısından dilimizle büyük bir ilişkisi vardır”.

Biz, Şeyh Ahmed’in bu eserinden edebiyat ve şiir çeşitleriyle ilgili bazı örneklerini aşağıda kaydetmek ve anlamlarını bugünkü Türkçe ile yazmak istiyoruz. Çünkü bu örnekler klasik edebiyat ve şiirin tanımları açısından çok önemlidirler.  

5. Kadı Hüseyin b. Muhammed ed-Diyarbekrî (ö.990/1582)

Diyarbakır’da doğdu. Mekke’ye gitti ve buranın kadılığına atandı. Medine’de de kadılık yaptığı rivayet edilmektedir. Ağırlık kazanan görüşe göre Malikî mezhebindendir. Hanbelî olduğuna ilişkin görüşler de vardır. Çok cömert olmakla da meşhur olan Diyarbekrî’nin bayram günlerinde binlece kişiye yemek ikram ettiği kaydedilmektedir.

 Eserleri

Tarîhu’l-Hamîs: Diyarbekrî’nin tarih ve siyer ağırlıklı en önemli eseridir. Yazar güvenilir temel kaynaklara dayanarak hazırladığı bu eser bir giriş, üç bölüm ve bir sonuçtan oluşmaktadır. Girişte şu konular üzerinde durulmaktadır:

1)Yer ve göklerin yaratılışı,

2)Adem ve Havva’nın yaratılışı,

3)meşhur peygamberler ve filozoflar,

4)“Kisra” unvanıyla anılan İran hükümdarları,

5)Kur’an-ı Kerim’in indirilmesi,

6)Kâbe,

7)Hz. Peygamber’in nesebi ve amcaları.

Birinci Bölümde Hz. Peygamber’in doğuşundan peygamber oluşuna kadarki hayatı konu edinilmektedir. İkinci Bölümde Hz. Peygamber’in peygamber oluşundan hicretine kadarki hayatı; üçüncü bölümde de hicretinden vefatına kadarki hayatı üzerinde durulmaktadır. Sonuçta ise dört büyük halife ile Emevi ve Abbasi dönemlerive bu dönemlerde öne çıkan önemli şahsiyetler incele konusu yapılıyor.      

2)Risale fî Mesahati’l-Kâbe

3)Ehebetu’n-Nasik ve’l-Hac

 




Bu haber 1114 defa okunmuştur.


Etiketler :

FACEBOOK YORUM
Yorum

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER Diyarbakır Haberleri

Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
HAVA DURUMU
YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Alanyaspor 6 5 0 1 15 2 16 +13
2 Fenerbahçe 5 3 0 2 7 4 11 +3
3 Galatasaray 6 3 2 1 8 5 10 +3
4 Fatih Karagümrük 6 2 2 2 9 7 8 +2
5 Kasımpaşa 6 2 2 2 4 3 8 +1
6 Antalyaspor 6 2 2 2 6 8 8 -2
7 Yeni Malatyaspor 6 2 2 2 6 9 8 -3
8 Göztepe 6 1 1 4 10 7 7 +3
9 BB Erzurumspor 5 2 2 1 7 6 7 +1
10 Sivasspor 4 2 1 1 5 4 7 +1
11 Başakşehir FK 6 2 3 1 7 7 7 0
12 Gaziantep FK 6 1 1 4 8 9 7 -1
13 Hatayspor 4 2 1 1 3 6 7 -3
14 Konyaspor 5 1 1 3 5 3 6 +2
15 Kayserispor 5 2 3 0 4 8 6 -4
16 Çaykur Rizespor 5 1 2 2 7 8 5 -1
17 Trabzonspor 5 1 2 2 5 7 5 -2
18 Denizlispor 5 1 2 2 3 7 5 -4
19 Beşiktaş 4 1 2 1 5 7 4 -2
20 Gençlerbirliği 5 1 3 1 3 6 4 -3
21 MKE Ankaragücü 4 0 3 1 4 8 1 -4
Takım O G M B A Y P AV
1 Tuzlaspor 7 5 0 2 16 7 17 +9
2 İstanbulspor 7 5 1 1 15 6 16 +9
3 Adana Demirspor 7 4 1 2 14 6 14 +8
4 Samsunspor 7 4 1 2 11 7 14 +4
5 Ankara Keçiörengücü 7 4 2 1 8 6 13 +2
6 Altınordu 7 4 2 1 11 10 13 +1
7 Giresunspor 6 3 1 2 11 10 11 +1
8 Altay 6 3 2 1 10 4 10 +6
9 Balıkesirspor 7 3 3 1 8 9 10 -1
10 Adanaspor 7 2 2 3 10 9 9 +1
11 Bursaspor 6 2 3 1 11 11 7 0
12 Akhisarspor 6 1 2 3 4 4 6 0
13 Bandırmaspor 7 1 4 2 6 11 5 -5
14 Menemenspor 6 1 3 2 6 11 5 -5
15 Ümraniyespor 7 1 4 2 8 15 5 -7
16 Ankaraspor 7 1 5 1 4 12 4 -8
17 Eskişehirspor 7 0 4 3 2 13 3 -11
18 Boluspor 6 0 4 2 4 8 2 -4
Takım O G M B A Y P AV
1 Turgutluspor 6 5 1 0 6 3 15 +3
2 Serik Belediyespor 6 4 0 2 11 2 14 +9
3 Eyüpspor 6 4 1 1 12 6 13 +6
4 Van Spor 6 3 1 2 4 3 11 +1
5 Kırklarelispor 6 2 0 4 7 1 10 +6
6 Karacabey Belediyespor 6 3 2 1 7 4 10 +3
7 Elazığspor 6 3 2 1 9 8 10 +1
8 Bayburt Özel İdare Spor 5 3 2 0 6 5 9 +1
9 Sakaryaspor 6 2 1 3 5 4 9 +1
10 Tarsus İdman Yurdu 6 2 1 3 10 10 9 0
11 Etimesgut Belediyespor 6 2 2 2 5 4 8 +1
12 Mamak FK 6 2 2 2 6 6 8 0
13 Kırşehir Belediyespor 6 2 2 2 5 5 8 0
14 Pendikspor 6 2 3 1 10 8 7 +2
15 Pazarspor 6 2 4 0 9 15 6 -6
16 Sivas Belediyespor 5 1 2 2 7 7 5 0
17 Bodrumspor 6 1 4 1 7 9 4 -2
18 1922 Konyaspor 6 1 4 1 3 5 4 -2
19 Kastamonuspor 6 0 4 2 6 14 2 -8
20 Kardemir Karabükspor 6 0 6 0 2 18 0 -16
Takım O G M B A Y P AV
1 1928 Bucaspor 5 4 1 0 12 4 12 +8
2 Diyarbekirspor 5 4 1 0 7 2 12 +5
3 Fatsa Belediyespor 5 4 1 0 7 3 12 +4
4 Çankaya FK 5 4 1 0 8 5 12 +3
5 Arnavutköy Belediye 5 3 0 2 6 3 11 +3
6 Belediye Derincespor 5 2 1 2 7 5 8 +2
7 Ofspor 5 2 1 2 8 7 8 +1
8 Yeşilyurt Belediyespor 5 2 2 1 8 6 7 +2
9 Kızılcabölükspor 5 2 2 1 8 7 7 +1
10 Artvin Hopaspor 5 2 2 1 6 7 7 -1
11 Edirnespor 5 2 3 0 6 8 6 -2
12 Payasspor 5 1 3 1 3 6 4 -3
13 Nevşehir Belediyespor 5 1 4 0 4 8 3 -4
14 1877 Alemdağspor 5 0 3 2 2 8 2 -6
15 Kemerspor 2003 5 0 4 1 5 10 1 -5
16 Manisaspor 5 0 4 1 3 11 1 -8
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 25/10/2020 Fenerbahçe vs Trabzonspor
 26/10/2020 Denizlispor vs Beşiktaş
 26/10/2020 Sivasspor vs Çaykur Rizespor
 30/10/2020 Fatih Karagümrük vs BB Erzurumspor
 30/10/2020 Trabzonspor vs Kasımpaşa
 31/10/2020 Gençlerbirliği vs Gaziantep FK
 31/10/2020 Göztepe vs Alanyaspor
 31/10/2020 Galatasaray vs MKE Ankaragücü
 01/11/2020 Çaykur Rizespor vs Kayserispor
 01/11/2020 Konyaspor vs Başakşehir FK
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 26/10/2020 Akhisarspor vs Bursaspor
 26/10/2020 Boluspor vs Menemenspor
 30/10/2020 Balıkesirspor vs Adanaspor
 30/10/2020 Tuzlaspor vs Altay
 31/10/2020 Giresunspor vs Ümraniyespor
 31/10/2020 Bursaspor vs Boluspor
 31/10/2020 Menemenspor vs Ankaraspor
 31/10/2020 Altınordu vs Bandırmaspor
 01/11/2020 Ankara Keçiörengücü vs İstanbulspor
 01/11/2020 Eskişehirspor - Akhisarspor Eskişehirspor ligdeki son 7 maçında hiç kazanamadı  Akhisarspor yenilmez
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 28/10/2020 Etimesgut Belediyespor vs Serik Belediyespor
 28/10/2020 Eyüpspor vs Pendikspor
 28/10/2020 Kastamonuspor vs Bayburt Özel İdare Spor
 28/10/2020 Kırklarelispor vs Kırşehir Belediyespor
 28/10/2020 Pazarspor vs Karacabey Belediyespor
 28/10/2020 Sakaryaspor vs Sivas Belediyespor
 28/10/2020 Tarsus İdman Yurdu vs Mamak FK
 28/10/2020 Turgutluspor vs Kardemir Karabükspor
 28/10/2020 Van Spor vs Bodrumspor
 28/10/2020 1922 Konyaspor vs Elazığspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 28/10/2020 Payasspor vs 1928 Bucaspor
 29/10/2020 Arnavutköy Belediye vs Artvin Hopaspor
 29/10/2020 Belediye Derincespor vs Nevşehir Belediyespor
 29/10/2020 Edirnespor vs Fatsa Belediyespor
 29/10/2020 Kemerspor 2003 vs Çankaya FK
 29/10/2020 Manisaspor vs 1877 Alemdağspor
 29/10/2020 Ofspor vs Yeşilyurt Belediyespor
 29/10/2020 Diyarbekirspor vs Kızılcabölükspor
SON YORUMLANANLAR
  • HABERLER
  • VİDEOLAR
HABER ARŞİVİ
NAMAZ VAKİTLERİ
HABER ARA
YUKARI YUKARI