Bugun...



DİYARBAKIR’IN FİKİR VE İLİM ÖNCÜLERİ-7

Prof .Dr Kadri Yıldırım KÜRT MEDRESELERİ VE ÂLİMLERİ Kitabından alınmış LİCE SİMALARI-2: (Ş. Korkusuz, Tezkire…). Molla Muhammed Efendi (d. 1273/1856) Babası Lice sakinlerinden Sofi Abdulfettah, annesi de Lice’den Vesile Hatun’dur.

facebook-paylas
Tarih: 20-04-2021 00:35

DİYARBAKIR’IN FİKİR VE İLİM ÖNCÜLERİ-7

Ailece Kasapzadeler olarak meşhur olmuşlardır. 1273/1856 yılında Lice’de doğdu. Medreese ilimlerinden Sarf, Nahiv, Beyan ve Tasdikata kadar okumuş, fakat mezun olup icazet alamamıştır.

 Diyarbakır’da girdiği sınav neticesinde 200 kuruş maaşla Lice Şer’iye Mahkemesi’nde 2. Kâtip olarak göreve başlamıştır. Kürtçe, Arapça ve Türkçe biliyordu ve bu dillerle okur ve yazardı.

 Abdulhamid Hamid (d. 1275/1858) Babasının adı Hacı Ahmed Efendi, annesinin adı Esma’dır. 1275/1858 yılında Lice’de doğmuştur. Babası Lice Müftüsü olarak görev yaptığı için Müftüzade olarak meşhur olmuştur. Lice’de metfun Kadirî şeyhlerden Şeyh İsmail Kurevî’nin soyundandır.

 Hicri 1285/1868 yılında ilkokula başlamıştır. 1294/1877 yılında Diyarbakır’da medrese eğitimini tamamlamış ve 1306/1888 yılında Şaban ayının başında icazet almıştır. İcazet aldıktan sonra memleketi Lice’ye dönmüş, Cami-i Kebir Medesesi’nde dinî ve fen derslerini vermiş ve yanında eğitimini tamamlayan bazı talebelere icazet vermiştir.

 Müderrislik yaptığı sırada girdiği sınavı kazanmış ve 1312/1894 yılında Lice Bidayet Mahkemesi’nde 225 kuruş maaşla aza olarak göreve başlamıştır. 1314/1896 yılında bu görevden ayrıldıktan sonra yine Lice’de 1320/1902 yılında 100 kuruş maaşla Mekteb-i İbtidaiyede öğretmen olarak göreve başlamış ve 1324/1906 yılında istifa etmiştir.

 Babasından boşalan Lice müftülüğüne başvurmuş ve 1325/1907 yılında 400 kuruş maaşla Lice Müftüsü olarak göreve başlamıştır. Bu görevinin yanında babasının ders verdiği Lice Ahmed Bey Medresesi’nde müderris ve Cami-i Şerif’te imam olarak da görev yapmıştır.

 Yaptığı ilmî hizmetlerden dolayı kendisine Edirne Müderrisliği rütbesi verilmiştir. Kürtçe, Arapça, Farsça ve Türkçe biliyordu ve bu dört dille okur ve yazardı. Eser olarak “Diyarbekir” gazetesinde yayımlanmış makaleleri vardır.

 Abdulkadir Hilmî Efendi (d. 1276/1859) 1276/1859 yılında o zaman Lice ilçesine bağlı bir nahiye olan Hani’nin Hemşîn Mahallesi’nde doğmuştur. Babasının adı İsmail Efendi’dir. Babası Hani’de fahri naib olarak görev yapmıştır. Hani Rüştiye Mektebi’nde okuduktan sonra sarf ve nahiv ilimlerini okumuş ve medrese tahsili için Diyarbakır’a gitmiştir.

 Diyarbakır’da Mesudiye Medresesi’nde Cami Hazretlerinin “Kudurî Şerhi”nden başlamış ve eğitimini tamamlamıştır. İcazetini 1302/1884 yılında Cami-i Kebir’de Şeyh Ali Şevki Efendi’den almıştır. Aynı yıl Hani’ye giderek uzun yıllar müderrislik yapmış ve çok sayıda talebeye icazet vermiştir.

 1318/1900 yılında Mardin’de Kasım Paşa Medresesi’nde 300 kuruş maaşla müderris olarak göreve başlamış ve bu medresede 6 yıl boyunca müderrislik yapmıştır. Hani halkının isteği ve hükümetin onayı ile 1326/1908 yılında Hani’ye dönerek orada 200 kuruş maaşla müderrislik yapmıştır.

 Mustafa Efendi (d. 1282/1865) Babasının adı Molla Mustafa, annesinin adı Gülen’dir. Ailece Hatipzade olarak şöhret bulmuşlardır. Hicri 1282/1865 yılında Lice’de doğdu. Diyarbakır içindeki medreselerde Arapça ve Farsça eğitimini aldı. 1328/1910 yılında Lice Şer’iye Mahkemesi’nde memur olarak görev yaptı. Kürtçe ve Türkçe okur ve yazardı

Abdurrahman Rahmî (d. 1288/1871) Hicri 1288/1871 yılında Lice’de doğmuştur. Babasının adı Hacı Ahmed Efendi’dir. Babası Lice Ahmed Camii’nin hatibi ve Cami-i Sağir’in imamı olarak görev yaptığı sırada vefat etmiştir.

Diyarbakır, Lice ve Muş medreselerinde sarf, nahiv ve fıkıh ilimlerini okumuştur. 1326/1908 yılında 200 kuruş maaşla Lice Bidayet Mahkemesi’nde aza olarak göreve başlamış ve aynı yıl bu işten ayrılarak 350 kuruş maaşla Eytam (Yetimler) Müdürlüğü’ne tayin edilmiştir. Kürtçe ve Arapça biliyordu.

 Şeyh Abdulkadir Hezanî (ö. 1908) Şeyh Abdülkadir aslen Diyarbakırlı olmayan fakat Lice’nin Hezan (Savat) nahiyesine yerleşip ilim ve irşat hizmetleri hep burada geçen ve dolayısıyla “Hezanî” nisbesiyle anılan bir zattır. İkinci Şeyh Abdülkadir olarak meşhur olmuştur (Birincisi Şeyh Abdülkadir Geylanî’dir. Mahlası Ubeydulkadir’dir.

Babasının adı Molla Abdullah Semerşeyhî’dir. Molla Abdullah, Muş’un Bulanık ilçesine bağlı Semerşeyh (Yokuşbaşı) köyünde tanınmış bir âlimdir. Molla Abdullah’ın diğer oğlu Molla Abdurrahman Melekendî (ö. 1872-73) bölgedeki birçok âlimin üstadıdır. Medrese tahsili: Babası ve Seyyid Sibgetullah Arvasî (ö. 1870)’den okumuştur. Resula Köyü’nde imamlık yapmış, daha sonra mürşidi Seyda-yi Taxî’nin emriyle irşat için Hezan’a gitmiştir.

Tasavvufî hayatı: Şeyh Abdülkadir, babasının yanında ilim tahsilini bitirdikten sonra Seyyid Sibgatullah Arvâsî’ye tabi olarak tarikata intisap etmiştir. Belli bir müddet Arvasî’nin terbiyesinde yetişmiş, onun vefatından sonra da halifesi Şeyh Abdurrahman-ı Tâxî’nin yanında seyr ü sülûkunu tamamlamıştır ki Taxî’nin ilk halifesi olarak geçmektedir.

  İrşadının ilk dönemini Resula köyünde imamlık yapmış, şeyhinin yönlendirmesiyle Hezân’a gelmiştir. Hezân’daki irşadıyla bölge âlimlerinin tarikata girmesini sağlamış ve bunların bir kısmına hilafet vermiştir. Geçimini temin etmek için çiftçilik ve ticaretle meşgul olmuştur.

1326/1908 yılında vefat eden Şeyh Abdülkadir’in mezarı Hezan’dadır. Halifeleri: Şeyh Abdülkadir şu şahsiyetlere hilafet vermiştir: Şeyh Seyyid, Seydayê Licî, Mela Mustafayê Sîsî, Mela Abdullah Hezroyî, Mela Ahmedê Xasî, Mela Hüseynê Resûla, Mela Mihemedê Baxçan. Ayrıca Hazne Medresesi ve Tekkesinin kurucusu Şeyh Ahmed Haznevî (ö. 1950), de tarikata ilk olarak ona intisap ederek girmiştir.

 Eserleri 1908 yılında vefat eden Şeyh Abdülkadir’in mezarı Hezan’dadır. Geride bir Şiir Divanı bırakmıştır. Nitekim kendisi büyük bir şeyh ve âlim olduğu gibi, aynı zamanda büyük bir şair ve edipti de. Onun 40 kadar şiirini nazım şekilleri açısından şöyle tasnif etmemiz mümkündür: Murabba         10 Gazel              4 Kaside            6 Mesnevî          10 Bu otuz şiir içerik olarak daha çok ilahî aşk, tasavvuf ve mürşidini övme temalarından oluşmaktadır.

 Şeyh Muhammed Selîm Hezanî (1292-1355 h.) Hicri 1292 yılında dünyaya gelen Şeyh Muhammed Selîm Hezanî’nin babası Şeyh Abdülkadir Hezanî’dir. Hem medrese eğitimini hem de tasavvufî amelini Norşîn’de Hazret lakabıyla anılan Şeyh Muhammed Diyaüddîn’in yanında tamamlamış ve ilmî icazetini Hazret’ten almıştır.

 İki kez evlenmiştir. Altı oğlunun isimleri şunlardır: Muhammed Masum, İsmail Hakkı, Muhammed Selîm, Abdülbaki, Muhammed Hafız, Sibgatullah Mustafa Kemal Atatürk bir gün bir rüya görür ve rüyasını yorumlattığı hiç kimsenin yorumundan tatmin olmaz. Kendisine Şeyh Muhammed Selîm’den bahsedilir ve rüyasını ona tabir ettirmesi istenir. Bunun üzerine rüyasını ona anlatan Atatürk, onun yaptığı yorumdan memnun kalır ve kendisine saygı duyar. Bu bakımdan, Şeyh Said Ayaklanması münasebetiyle tutuklandığı zaman Atatürk’ün girişimiyle serbest bırakılır.

Abdullah Vehbî Efendi (d. 1295/1878) Hicri 1295/1878 yılında Lice’de doğmuştur. Babası Nakşibendi şeyhlerinden Şeyh İbrahim Efendi’dir. Annesinin adı Aişe’dir. Medrese eğitimini Lice ve Diyarbakır medreselerinde tamamlamış ve icazet almıştır. 1320/1902 yılının Muharrem ayında 100 kuruş maaşla Lice Mekteb-i İbtidai’ye öğretmen olarak atanmış ve 1325/1907 yılında bu görevine başlamıştır. 1 Mart 1328/1910 yılında 200 kuruş maaşla Lice Umumi Müderrisi olarak atanmıştır. Kürtçe, Arapça, Farsça ve Türkçe biliyordu ve bu dört dille okur ve yazardı.

 




Bu haber 487 defa okunmuştur.


Etiketler :

FACEBOOK YORUM
Yorum

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER Diyarbakır Haberleri

Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
HAVA DURUMU
YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Alanyaspor 6 5 0 1 15 2 16 +13
2 Fenerbahçe 5 3 0 2 7 4 11 +3
3 Galatasaray 6 3 2 1 8 5 10 +3
4 Fatih Karagümrük 6 2 2 2 9 7 8 +2
5 Kasımpaşa 6 2 2 2 4 3 8 +1
6 Antalyaspor 6 2 2 2 6 8 8 -2
7 Yeni Malatyaspor 6 2 2 2 6 9 8 -3
8 Göztepe 6 1 1 4 10 7 7 +3
9 BB Erzurumspor 5 2 2 1 7 6 7 +1
10 Sivasspor 4 2 1 1 5 4 7 +1
11 Başakşehir FK 6 2 3 1 7 7 7 0
12 Gaziantep FK 6 1 1 4 8 9 7 -1
13 Hatayspor 4 2 1 1 3 6 7 -3
14 Konyaspor 5 1 1 3 5 3 6 +2
15 Kayserispor 5 2 3 0 4 8 6 -4
16 Çaykur Rizespor 5 1 2 2 7 8 5 -1
17 Trabzonspor 5 1 2 2 5 7 5 -2
18 Denizlispor 5 1 2 2 3 7 5 -4
19 Beşiktaş 4 1 2 1 5 7 4 -2
20 Gençlerbirliği 5 1 3 1 3 6 4 -3
21 MKE Ankaragücü 4 0 3 1 4 8 1 -4
Takım O G M B A Y P AV
1 Tuzlaspor 7 5 0 2 16 7 17 +9
2 İstanbulspor 7 5 1 1 15 6 16 +9
3 Adana Demirspor 7 4 1 2 14 6 14 +8
4 Samsunspor 7 4 1 2 11 7 14 +4
5 Ankara Keçiörengücü 7 4 2 1 8 6 13 +2
6 Altınordu 7 4 2 1 11 10 13 +1
7 Giresunspor 6 3 1 2 11 10 11 +1
8 Altay 6 3 2 1 10 4 10 +6
9 Balıkesirspor 7 3 3 1 8 9 10 -1
10 Adanaspor 7 2 2 3 10 9 9 +1
11 Bursaspor 6 2 3 1 11 11 7 0
12 Akhisarspor 6 1 2 3 4 4 6 0
13 Bandırmaspor 7 1 4 2 6 11 5 -5
14 Menemenspor 6 1 3 2 6 11 5 -5
15 Ümraniyespor 7 1 4 2 8 15 5 -7
16 Ankaraspor 7 1 5 1 4 12 4 -8
17 Eskişehirspor 7 0 4 3 2 13 3 -11
18 Boluspor 6 0 4 2 4 8 2 -4
Takım O G M B A Y P AV
1 Turgutluspor 6 5 1 0 6 3 15 +3
2 Serik Belediyespor 6 4 0 2 11 2 14 +9
3 Eyüpspor 6 4 1 1 12 6 13 +6
4 Van Spor 6 3 1 2 4 3 11 +1
5 Kırklarelispor 6 2 0 4 7 1 10 +6
6 Karacabey Belediyespor 6 3 2 1 7 4 10 +3
7 Elazığspor 6 3 2 1 9 8 10 +1
8 Bayburt Özel İdare Spor 5 3 2 0 6 5 9 +1
9 Sakaryaspor 6 2 1 3 5 4 9 +1
10 Tarsus İdman Yurdu 6 2 1 3 10 10 9 0
11 Etimesgut Belediyespor 6 2 2 2 5 4 8 +1
12 Mamak FK 6 2 2 2 6 6 8 0
13 Kırşehir Belediyespor 6 2 2 2 5 5 8 0
14 Pendikspor 6 2 3 1 10 8 7 +2
15 Pazarspor 6 2 4 0 9 15 6 -6
16 Sivas Belediyespor 5 1 2 2 7 7 5 0
17 Bodrumspor 6 1 4 1 7 9 4 -2
18 1922 Konyaspor 6 1 4 1 3 5 4 -2
19 Kastamonuspor 6 0 4 2 6 14 2 -8
20 Kardemir Karabükspor 6 0 6 0 2 18 0 -16
Takım O G M B A Y P AV
1 1928 Bucaspor 5 4 1 0 12 4 12 +8
2 Diyarbekirspor 5 4 1 0 7 2 12 +5
3 Fatsa Belediyespor 5 4 1 0 7 3 12 +4
4 Çankaya FK 5 4 1 0 8 5 12 +3
5 Arnavutköy Belediye 5 3 0 2 6 3 11 +3
6 Belediye Derincespor 5 2 1 2 7 5 8 +2
7 Ofspor 5 2 1 2 8 7 8 +1
8 Yeşilyurt Belediyespor 5 2 2 1 8 6 7 +2
9 Kızılcabölükspor 5 2 2 1 8 7 7 +1
10 Artvin Hopaspor 5 2 2 1 6 7 7 -1
11 Edirnespor 5 2 3 0 6 8 6 -2
12 Payasspor 5 1 3 1 3 6 4 -3
13 Nevşehir Belediyespor 5 1 4 0 4 8 3 -4
14 1877 Alemdağspor 5 0 3 2 2 8 2 -6
15 Kemerspor 2003 5 0 4 1 5 10 1 -5
16 Manisaspor 5 0 4 1 3 11 1 -8
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 25/10/2020 Fenerbahçe vs Trabzonspor
 26/10/2020 Denizlispor vs Beşiktaş
 26/10/2020 Sivasspor vs Çaykur Rizespor
 30/10/2020 Fatih Karagümrük vs BB Erzurumspor
 30/10/2020 Trabzonspor vs Kasımpaşa
 31/10/2020 Gençlerbirliği vs Gaziantep FK
 31/10/2020 Göztepe vs Alanyaspor
 31/10/2020 Galatasaray vs MKE Ankaragücü
 01/11/2020 Çaykur Rizespor vs Kayserispor
 01/11/2020 Konyaspor vs Başakşehir FK
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 26/10/2020 Akhisarspor vs Bursaspor
 26/10/2020 Boluspor vs Menemenspor
 30/10/2020 Balıkesirspor vs Adanaspor
 30/10/2020 Tuzlaspor vs Altay
 31/10/2020 Giresunspor vs Ümraniyespor
 31/10/2020 Bursaspor vs Boluspor
 31/10/2020 Menemenspor vs Ankaraspor
 31/10/2020 Altınordu vs Bandırmaspor
 01/11/2020 Ankara Keçiörengücü vs İstanbulspor
 01/11/2020 Eskişehirspor - Akhisarspor Eskişehirspor ligdeki son 7 maçında hiç kazanamadı  Akhisarspor yenilmez
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 28/10/2020 Etimesgut Belediyespor vs Serik Belediyespor
 28/10/2020 Eyüpspor vs Pendikspor
 28/10/2020 Kastamonuspor vs Bayburt Özel İdare Spor
 28/10/2020 Kırklarelispor vs Kırşehir Belediyespor
 28/10/2020 Pazarspor vs Karacabey Belediyespor
 28/10/2020 Sakaryaspor vs Sivas Belediyespor
 28/10/2020 Tarsus İdman Yurdu vs Mamak FK
 28/10/2020 Turgutluspor vs Kardemir Karabükspor
 28/10/2020 Van Spor vs Bodrumspor
 28/10/2020 1922 Konyaspor vs Elazığspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 28/10/2020 Payasspor vs 1928 Bucaspor
 29/10/2020 Arnavutköy Belediye vs Artvin Hopaspor
 29/10/2020 Belediye Derincespor vs Nevşehir Belediyespor
 29/10/2020 Edirnespor vs Fatsa Belediyespor
 29/10/2020 Kemerspor 2003 vs Çankaya FK
 29/10/2020 Manisaspor vs 1877 Alemdağspor
 29/10/2020 Ofspor vs Yeşilyurt Belediyespor
 29/10/2020 Diyarbekirspor vs Kızılcabölükspor
SON YORUMLANANLAR
  • HABERLER
  • VİDEOLAR
HABER ARŞİVİ
NAMAZ VAKİTLERİ
HABER ARA
YUKARI YUKARI