finans haberleri
Bugun...



DİYARBAKIR KALESİ BIR MUAMMA ve URFA KAPI'DAKİ EJDERHA MOTİFİ

Gazetemizde ilginç konuları, fazla bilinmeyen hususları gün ışığına çıkarıp okurlarımızla paylaşan Şehir Araştırmacısı ve Köşe Yazarımız Mehmet Ali Abakay ile Ejderha Motifi üzerine görüştük.

facebook-paylas
Tarih: 09-08-2022 00:30

DİYARBAKIR KALESİ BIR MUAMMA ve URFA KAPI'DAKİ EJDERHA MOTİFİ

M. Zeki Özer: Bu tespitleri yapmak çok zor. Nasıl yapıyorsunuz?

M. Ali Abakay: Haftada bir gezip dolaşırız, onlarca kez daha önce gördüğümüz yerleri, baktığımız burçlara, kimi yerde gölgesinde dinlendiğimiz surlara.

- Ejderha motifi nasıl bulundu?

-Bir dostumuz, bize kalede figür olarak yılanın, şahmaranın olup olmadığını sordu, burç motiflerinde ve sur kabartmalarinda.

Konuya vakıf olmanın verdiği güvenle, burçlarla surlarda yılan motifinin olmadığını, kimi yerlerde ejderha kuyruklu kaplan motifinin olduğunu belirttik, öncelikle.

- Ejderhanın bulunduğu nokta neresidir?

- Şüpheler Urfa Kapı üzerine yoğunlaşınca dikkâtimizden kaçan kufî üzerinde duruldu.

Ejderha figürünün adeta yazı başında koruyucu fonksiyonunu fark ettik.

- Şahmaran yazınız vardı.

-Daha önce Şahmaran konulu araştırmamızda yılanlar konusunda farklı kaynaklarda yer alan bilgileri derlemiştik.

- İlginç Yılan ve Diyarbakır...

- Yılanın koruyucu özelliği vardır, Diyarbakır geleneğinde. Halen her evin bir yılanı olduğu söylenilir, ev halkına karışmayan bir yılan figürü.

Bir çok yapıda yılan, yapının koruyucusu olarak yer alır. Bu camii de olabilir han da hamam da..

Êzidî anlayışında Laleş'te ana kapıya girilirken sağda bir yılan motifi görülür.

Bu motif koruyucudur ya da Melek-î Tavus'un girdiği bir şekildir.

Tıpta derman, yılan motifiyle şekillenir. Yılan zehri, halen tedavî amaçlı kullanılıyor. Sağlık amblemlerinde yılan, mutlaka resmedilir.

Bu motif, pek farkında olmadığımız motiftir, aslında. Var olup dikkâtimizi çekmeyen.

- Ejderha ve yılan farkı nedir?

- İşte Urfa Kapı'daki Ejderha motifi de benzer bir motif. Ağzından ateş saçan ve halkımızın yılan olarak bildiği Ejderha, mitolojik bir varlık. Bildiğimiz yılan dışında farklı bir kimlik kazanmış, devasa bir yaratık.

 

Kale burçlarında kaplanların hemen hepsi ejderha kuyruklu betimlenmiştir.

Daha önce kaleme aldığımız yazılarda, kaynaklarda - varsa da dikkâtimizi çekmemiştir- genişçe yer verilmeyen bu ayrıntı, adeta kitabe yazısına benzetilerek taşa işlenmiş.

Her ne kadar bir, iki kaynak söz konusu ise de araştırılmamış. Bunu gündeme getirirken bilinmeyen diğer hususlarda araştırmaların yapılmasını bekliyoruz.

Anlaşıldı ki muammadır, Diyarbakır Kalesi.

Anlaşıldı ki bu kalenin sırlarını bilemeye bir ömür yetmez.

Hemen her gezide farklı bir bilinmeyene tanıklık ederiz, kendimizce.

- Çin ve Ejderha ilişkisi nedir?

- Urfa Kapı'daki Ejderha'nın bizdeki iz düşümü, halen kullanılan hayvan takvimini hatırlattı.

Bilenler, takvim akışında Ejderha' nın olduğunu bilir.

Çın takviminde 12 yılda bir beşinci hayvan döngüsüne isim olan Ejderha, Çin astrolojisine göre oldukça önemlidir.

Ejderha' nın Urfa Kapı kapı üstündeki  yarım kavisli kitabede yer alması, kapının korunmasında tılsım mıdır?

- Böyle farklı tılsımlar var mı?

- Bilindiği şekilde Ulu Cami avlusuna akrep gelmemesi için de böyle bir motiften bahsedilir.

Saray Kapı girişinin solunda yer alan zincire bağlanmış şeytan da kötülüklerin şehre zarar vermemesi içindi ki şimdi yok, çalındı, yerine benzeri de yapılmadı.

- Urfa Kapı'da başka neler var?

-Restorasyonlar sürerken Urfa Kapı için akla gelen bir husus, yıllardır vücudu olup başı olmayan kartal figürü.

Yaptığımız araştırmada çok önceleri gelip geçen çocukların gelenekten aldıkları bilgiyle put konumunda düşündükleri kartalın attıkları taşlarla başını ortadan kaldırdıkları halen söylenir. Böylesine taşı hedefe isabet edenlerle de görüşmüşlüğümüz yok değil.

Restorasyon çalışmaları içinde iken bu gövdesi mevcut koruyucu kartalın başı için bir şey yapılabilir mi?

Mevcut kartal figürlerinde baş ve gövde orantıları belli.

Ulaşımın her daîm eksik olmadığı Urfa Kapı"daki bu ayıplı durum ortadan ne zaman kalkacak?

Şayet yetkililer, mevcut durumu korumanın meslekî kriterlerine uygun olduğunu ifade ederlerse kimi yapıların yüzlerce sene sonra temelden yola çıkılarak yapıldığını bilmiyor, değiliz.

Nihayetinde bir kartal başı, gövdeye monte edilecek. Belki bizden beklenmedik, ifade. Doğrusu, bu.

"Şehrin bunca meselesi varken, bu nereden çıktı?" şeklinde acayîp sorular soranlar olabilir. Daha önce akleden olsaydı, bu görevi hatırlatma.bize.düşmezdi.

Daha önce Rûm'a açılan kapı olan Urfa Kapı, Anadolu alındıktan sonra isim değişikliğine uğrar. Anadolu, İslâmlaşınca  Rûm Diyarı olmaktan çıkar.

Kapı, Rûha'ya giden yol noktasında iken " Babúl- Rûm", Rûha'ya çevrilir.

Urfa, Arapça Rûha'dan evrilir, çevrilir.

Sağlı ve sollu kapıların eskisi, sağda yer alandır. Ikinci kapı, sola düşendir. Ortadaki geniş, devasa kanatsız açılan geçiş  Selahaddin'in şehre gelirken girdiği kapıdır. Bu kapının yapılan şenliklerde yılda bir örülüp, kutlamalar için tekrar açıldığı rivayetlerden bilinir.

Ele aldığımız husus, oldukça önemli de dikkâtten kacar mı?

- Kitaplaşacak mı, bu tespitler?

- Bu tespitleri, zamanla kitaplaştırma amacındayız.

Bu tespitleri yaparken, ilk bizim ele aldıklarımıza yer vereceğiz.

Diyarbakır Kalesi'nde ele aldığımız bu yapılardaki kitabelerle tercümeleri, yapıları inşâ edenler, ettirenler genişce yer alacak, çalışmada.

Kısa görüşmenin notları bununla sınırlı değil.

Okurlarımızın dikkatini çeken ve  okununca insanı hayretler içinde bırakan tespitler.

Az bilinen Ejderha Motifi, Urfa Kapı ve diğer ayrıntılar...

Diyarbakır Kalesi için söylenecek çok söz vardır, doğrusu.

Gelecek hafta hangi tespitler olur? Bilemeyiz, doğrusu.

Kolay mı binlerce yıllık bir yapının gizlerini, sırlarını ortaya çıkarmak!..

Yazarımıza teşekkür ederek, konuyu bağlarken son sözü olup olmadığını söylüyoruz:

- Eklenecek bir ayrıntı var mı, söyleşiye?

Verilen cevap, oldukça ilginç:

- Bunu bir İstanbullu ifade etseydi, Diyarbakır'a davet edilirdi, günlerce ağırlanır, konferans verirdi. Biz, Diyarbakır'da olduğumuz için bu masrafa gerek yok. Sesimize ses gelmiyor, bir türlü. Bir kazıda toka ya da küp bulunur, haber olur, ulusala sıçrar. Biz, gözle görüneni belirtiriz, görmek istenmez. Mesele budur, özetle.




Bu haber 4668 defa okunmuştur.


Etiketler :

FACEBOOK YORUM
Yorum

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER Diyarbakır Haberleri

Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
SON YORUMLANANLAR
  • HABERLER
  • VİDEOLAR
HABER ARŞİVİ
HABER ARA
YUKARI YUKARI