finans haberleri
Bugun...



OXÎN MEDRESESİ VE ÂLİMLERİ-3

Şeyh Muhammed Alaeddîn’in Örfi Mahkemeye Çağrılması ve Vefatı Bitlis’te Örfi Mahkeme açılır

facebook-paylas
Tarih: 27-04-2022 00:25

OXÎN MEDRESESİ VE ÂLİMLERİ-3

Düşenin kurtulamadığı gaddar bir mahkemeydi. Şeyh Muhammed Alaeddîn ve Molla Mahfuz bu mahkemeye çağrılırlar. Bağlılarından biri Şeyh’i görmeye gelmiş fakat Şeyh mahkemeye gittiği için onu bulamamıştı. Bunun üzerine büyük bir çığlık atarak kendini mescide atmış ve şöyle demiştir: “Allahım, Şeyh’i bu tehlikeden kurtar ve beni ona feda et!” Bu kişi bunu dedikten sonra aniden hastalanmış, köyü Kosfarik’e ulaşmadan vefat etmiş ve Oxîn köyünde defnedilmiştir. Şeyh bu mahkeme belasından 40 gün sonra kurtulmuştur. Son hastalığında şöyle demişti: “Ben çok defa hastalandım. Fakat bu hastalığımdaki baş ağrısı gibi bir baş ağrısı görmedim”. Şeyh eski hesaba göre 1365 Rumi yılının Kanun-i Evvel ayından geçen 6 günün 6. gününde öğle vaktinde vefat etmiştir. Bu tarih, hicri olarak 1369 yılının Safer ayının 28. günü olan Pazartesiye denk gelmektedir. 
Şeyh Muhammed Alaeddîn’in Çocukları
Şeyh Muhammed Alaeddîn (k.s.) geride üç erkek ve iki kız çocuğu bırakmıştır. Kendisinden sonra medrese geleneğini sürdüren erkek çocukları şunlardır:
-En büyükleri Şeyh Muhammed Mazhar
-Ortancaları Şeyh Muhammed Halid
-Küçükleri Şeyh Myhammed Asım
Eserleri
Çok üretken bir âlim olan Şeyh Alaeddîn bir sohbetinde şunları söyleyerek ilmin ve kitabın önemine dikkat çekmiştir: “İnsanların malları şu üç kısma ayrılır: 
1)Arazi
2)Ev mobilyası
3)Kitaplar: Kitaplar benim için tüm mallardan daha sevimlidir. Benim kitaplarım devamlı talebelerimin istifadeleri için ellerindedir. Hükümet Arapça eser bulundurmayı yasakladığı için talebelerin kitapları yoktu. Ben de kitaplarımın tümünü kullanmaları için onlara izin verdim”.
Evet, ilme ve kitaba bu kadar düşkün olan bu âlim geride medreselerde de okutulan sekiz eser bırakmıştır. Bu eserler şunlardır:
1)Cilau’l-Ayn fi’ş-Şerîa
2)Risale fi’l-Vad’
3)Risale fi’l-İstiare
4)Risale fi’l-Munazara
5)Tezhîbu’t-Tehzîb fi’l-Mantık
6)Risale fi’t-Tecvîd
7)Mustalahu’l-Hadîs
8)Babasına ait Kürtçe “el-Kufr ve’l-Kebair” adlı eseri Arapçalaştırma.
Çoğu metinlerini gençliğinin baharında kendisi için yazmış ve ezberlemiş, daha sonra medreselerde ders kitapları ve kaynak eserler olarak kendilerinden istifa edilmiş ve edilmektedir.
2. 3. Şeyh Muhammed Mazhar 
Hicri 1331 yılında doğan Şeyh Muhammed Mazhar, medrese tahsilinin tümünü babasının yanında görmüş, icazetnamesini de babasından almıştır. Babasının ona verdiği icazetname naklî ve aklî bütün kitapları kullanmayı ve Fıkhî fetvaları vermeyi içeren geniş kapsamlı bir icazetnamedir. Kendisi de birçok kişiye icazetname vermiştir. 
Nakşibendî Tarikatıyla ilgili bütün amel ve riyazetlerini babası Şeyh Alaeddînîn yanında tamamlayan Şeyh Muhammed Mazhar, kendisi de Nakşibendî Tarikatında birçok kişiye halifelik vermiştir. Onun şu dört oğlu vardır:
-Rahmetullah
-Hikmetullah
-Ataullah
-Safvetullah 
İkisi de âlim olan Hikmetullah ve Safvetullah’tan özellikle Safvetullah derin araştırmaları olan müdakkik bir âlimdi. Sabrullah adında bir oğlu olan Safvetullah 
İlim erbabı arasında yaygın olan birkaç üstün nitelikli eseri de vardır. Fakat babasından sonra ancak bir yıldan da az bir süre yaşadı. Vefat tarihiyle ilgili şöyle denilmiştir:
Der hezar û çar sed û deh te li dilê me daye tîx
Tîxê  tarîxa   fîraq  e   lew   dikin   pir  nalenal 
Eserleri: Şeyh Muhammed Mazhar, mahir bir âlim olup, nitelikli eserleri ve birçok fetvası vardır. Ortaya çıkan her müşkülün halledilmesinde onun âlimlerce makbul görülen katkıları mevcuttur. Sıkıntılara göğüs germede sabırlı olan ve halimlikte örnek gösterilen bu zat, Nakşibendî Şeyhleri ve diğer bazıları hakkında uzun bir kitap yazmış ve bu kitapta Nakşibendî Tarikatının adabını doyurucu bir şekilde açıklamıştır. Bilinen eserleri şunlardır:
1)en-Nehcetü’z-Zekiyye fî Adâbi’t-Tarîkati’n-Nakşibendiyye,
2)Risaletün fî Hakki’l-İskât,
3)Risaletün fi’t-Tasavvuf,
4)Risaletün fi’l-Kader ve’l-Kadâ,
5)Mektûbat.
2. 4. Şeyh Muhammed Halid (ö. h. 1406) 
Şeyh Muhammed Alaeddîn’in ikinci oğlu olan Şeyh Muhammed Halid büyük bir âlimdi. Bazen onu Mevlana Halid ve Şeyh Halid Olekî’den sonra Üçüncü Halid olarak adlandırırlardı. Büyük aşiretler arasında sulh yaparken insanların en cesur ve kuvvetlisi olarak bu aşiretleri barıştırır, onları hak yola davet eder ve Şeriata muhalefet etmelerine engel olurdu. 
Şeyh Muhammed Halid hem Arapça ve Farsça, hem de Kürtçe ve hatta Türkçe tahsilinin tamamını babasının yanında görmüştür. Büyük kardeşi gibi o da kendisine verilen görevlere göre babasının yanında amel etmiş; bu amel ve tahsili tamamlayıp kemâle erdikten sonra birçok kimseye ilmî ve Nakşibendî Tarikatında icazetler vermiştir. Ne sağlığında ve hastalığında, ne de evde ve yolculuklarında hiçbir zaman ders vermekten geri durmamıştır. 
Şeyh Muhammed Halid’in kendi zamanlarına göre âlim olan şu beş oğlu vardır. 
-Muhammed Bakır
-Nimetullah
-Fethullah
-Mansûr
-Diyaüddîn
Daha evvel de sık sık hastalanan Şeyh Muhammed Halid maruz kaldığı kemik kanseri hastalığından sonra Ankara Çankaya’da Büyük Hastane’de vefat etti. Cenazesi Oxîn köyüne getirilerek babaları ve bazı akrabalarının yanında defnedildi. Uzak ve yakın memleketlerden onu tanıyanlar yaklaşık bir yıl boyunca grup grup gelip giderlerdi. Vefat tarihi eski hesaba göre 12 Kanun-i Sani hicri 1406’dır.  Geride bıraktığı halifeler şunlardır:
1(Şeyh Selîm Zokaydî,
2)Molla Abdurrahman,
3)Molla Abdurrahman,
4)Malazgirtli Molla Abdullah,
5)Molla Masum Gudişkî,
6)Molla Hüseyin Şirvanî.
2. 5. Şeyh Muhammed Asım (ö. 2011)
Şeyh Muhammed Alaeddîn’in en küçük oğlu olan Şeyh Muhammed Asım’a büyük bir âlim, olgun bir kâmil ve her iki icazetname türünü hem alan hem veren bir zattır. 
Kürdistan’da tekke ve medreseyi birleştiren Halidîlik geleneğinin XX. yüzyıl temsilcilerinden biri olan büyük âlim ve mürşid Şeyh Muhammed Asım 1341/1922 yılında Oxîn’de doğdu. Büyükbabası aynı zamanda Said Nursî’nin seydası ve Oxîn Medresesi’nin kurucusu olan Şeyh Fethullah Verkanisî, babası da bu medresenin ikinci temsilcisi Şeyh Muhammed Alaeddîn’dir. İlmî icazetnamesini babasından, Nakşibendî/Halidî hilafetnamesini de Hazret’in torunu olan Şeyh Takyeddîn’den aldı. Müderrislik yaptığı Oxîn Medresesi’nde yüzlerce talebe yetiştiren bu büyük âlim 2011 yılında vefat etti. Bugün talebe sayısı 200 civarında olan bu medrese iki büyük âlim olarak oğlu Şeyh Muhammed Mesud ve yeğeni Şeyh Fethullah Ayte tarafından idare edilmektedir.
Bütün hayatını Kürdistan’daki medrese geleneğini canlı tutmaya adayan Şeyh Muhammed Asım geride bizim tarafımızdan Türkçeye çevrilen “Birketü’l-Kelimât” adında bir menkıbeler kıtabını bırakmıştır.  Kitabın özellikle “Zeyl” kısmında da yaptığı gibi elinden geldiği kadar Kürdistan âlimlerini tanıtmaya başlamış ve “Zeyl”in girişinde özetle şöyle demiştir: “Gerçekten Kürdistan âlimleri İslâm Âleminde çok meşhur olmuşlardır. Bazı Hindistan âlimlerini Mekke’de gördük. Birbirimize, “nerelisiniz, hangi millettensiniz?” gibi sorular sorduk. Biz,“Kürdistanlıyız ve Nakşibendîyiz” dedik. Bunun üzerine şöyle dediler: “Maşallah! Biz şeyhlerimizden ve seleflerimizden Kürdistan’ın ilim ve âlimlerle dolu olduğunu duymuştuk; sahip olduğunuz bu büyük nimet hâlâ devam ediyor mu?”. Onlara şöyle cevap verdik: “Biz kıymetini hakkıyla bilemediğimiz için Allah bu nimeti aramızdan kaldırdı; geriye az bir şey kaldı. Bunu tamamen kaldırmadığı için de Allah’a hamd olsun”. 
Şeyh Muhammed Asım’ın şu üç âlim oğlu vardır: 
-Muhammed Zahid
-Muhammed Mesud
-Nûr Muhammed
2. 6. Şeyh Fethullah Verkanisî’nin Halifeleri
Halifeleri: Şeyh Fethullah’ın bilinen şu altı halifesi vardır: 
1)Şeyh Muhammed Diyaüddîn (Hazret) 
2)Seyyid Hasan Arvasî 
3)Seyyid Abdulgaffar Arvasî, 
4)Mela Ahmed Karakoyî, 
5)Mela Ömer Horosî, 
6)Mela Hasan.
2. 6. 1. Seyyid Hasan Arvasî 
Seyyid Sibxatullah Arvasî’nin oğludur. Doğum tarihi bilinmiyor. Sürekli cezbe halinde olduğundan, devamlı yakası açık ve elbiseleri yerde süründüğünden, çocuk ve delilerle sohbet ettiğinden dolayı onu yakından tanımayanlar deli olduğunu zannederlerdi.
Önceleri abisi Seyyid Nur Muhammed’in yanında amel etmeye başlayan Seyyid Hasan Arvasî, abisinin vefatından sonra Şeyh Fethullah’a bağlanarak hilafet alıncaya kadar hizmetini sürdürdü. 
Hilafet aldıktan sonra büyüklerinin yerine kendisi oturarak Gavs-ı Azam’ın tekkesine canlılık getirdi. Kendi döneminde oğlu Seyyid Abdullah’ı medrese tahsili için Pirnaşin köyündeki Şeyh Fethullah’ın oğlu Şeyh Alaeddîn’in medresesine gönderdi. Gavs’ın aşağıda isimleri yazılı torunlarını ise medrese ilimlerini tahsil etmeleri için Oxîn’e üstadının yanına gönderdi:
-Seyyid Hamza’nın oğlu Seyyid Muhammed Reşid,
-Seyyid Celaleddîn’in oğlu Seyyid Ali,  
-Seyyid Nur Muhammed’in oğlu Seyyid Muhammed Şirin
Böylece medrese ilimleri ile tasavvuf ve tarikat adabına birlikte önem veren ve vefat tarihi bilinmeyen Seyyid Hasan’ın kabri atalarının yeri olan Ğayda köyünde Girê Habreşo denilen tepeliktedir. Soyunu oğlu Seyyid Abdullah yoluyla devam etmektedir. Nitekim Seyyid Abdullah’ın Seyyid Ahmed ve Seyyid Enver adında iki oğlu olmuş ve bunların da çocukları olmuştur.  
2. 6. 2. Seyyid Abdulğaffar Arvasî 
Seyyid Şerif Arvasî’nin oğludur. Büyükbabası, Gavs’ın kardeşi olan Seyyid Abdulğaffar’dır. Hem medrese ilimlerinden icazetnameyi, hem de tarikat hilafetnamesini Şeyh Fethullah Verkanisî’den almıştır. Gavs’ın kızı Kudret Hanım ile evlenip ona damat olmuştur.
Bitlis’in Mermudiye Mahallesi sakinleri Şeyh Fethullah’a müracaat ederek Seyyid Abdulğaffar Arvasî’yi kendilerine vaiz olarak göndermesini talep etmiş, bu talep Şeyh Fethullah tarafından yerine getirilmiştir. Büyük bir âlim olan ve belagatta da üstün bir derecede bulunan Seyyid Abdulğaffar kürsüde Kadı Beydavî Tefsîri’nden vaazlar veriyor ve halkı aydınlatıyordu. 
Birinci Dünya Savaşı’nda Ruslar Bitlis’e geldikleri zaman onlara karşı savaşmak için Sureym köyüne giden Seyyid Abdulğaffar Arvasî bu köyde Ruslara karşı savaşırken şehit olmuş ve bu köyün mezarlığında defnedilmiştir. Çocukları tarafından soyu devam ettirilen Seyyid Abdulğaffar’ın en büyük oğlu Seyyid Muhammed Hafîd’dir. Bu zatın Seyyid Halis adında bir oğlu olmuş ve Seyyid Halis’in de Seyyid Hasan adlı âlim bir oğlu olup müderrislikle iştigal etmeyi tercih etmiştir. 
2. 6. 3. Mela Ahmed Karakoyî 
Karakoy köyünde doğan Mela Ahmed Karakoyî’nin babası Mela İsa’dır. İlim tahsiline babasının yanında başladı. Ardından Şeyh Fethullah Verkanisî’nin yanında devam etti ve onun yanında tamamlayarak icazetname aldı. 
Medrese eğitimi gibi tasavvufî eğitimini de Şeyh Fethullah’ın yanında yapan Mela Ahmed hakkında Şeyh Fethullah şu değerlendirmede bulunmuştur: “Eğer zamanımızda ihlaslı ve kâmil bir Nakşibendî kalmışsa, o da Mela Ahmed’dir”.
Amcası Mela Ömer’in kızı Zümrete Hanım ile evlenen Mela Ahmed’in bu evliliğinden doğan çocukları şunlardır:
1)Muhammed 
2)Şeyh Mahmud
3)Mela Alaeddîn 
4)Mela Halid    
Şeyh Fethullah’ın vefatına yakın ondan hilafetname alan Mela Ahmed, Birinci Dünya Savaşı’nın ortaya çıkardığı olumsuz şartlar nedeniyle Mardin yöresine göç etmiş ve Gercüş’ün Ermunî köyüne yerleşerek orada vefat etmiştir.    
2. 6. 4. Mela Ömer Horosî 
Şeyh Fethullah’ın bu halifesi hacca gitmek için onu ziyaret edip kendisini unutmamasını istirham edince Şeyh Fethullah şöyle demiştir: “Seni unutmamak için adını evdeki şu güvercine vereceğim”. Bundan dolayıdır ki Şeyh Fethullah ara sıra bu güvercine “Ey Ömer!” diye seslenerek bu halifesini bu vesileyle anmaya devam etmiştir. Mela Ömer hacca gideceği sırada Şeyh Fethullah’tan hac ile ilgili bir risale yazmasını da talep etmiş, Şeyh Fethullah bunun üzerine “Risaletu’l-Hac” adlı eseri kaleme almıştır.
Evini Van’a götüren Mela Ömer, Şeyh Fethullah’ın vefatından kısa bir süre sonra vefat etmiş ve geride Abdurrahman adında bir oğlu kalmış ve askeri okula gönderilerek yüzbaşı rütbesine kadar yükselmiştir. İttihat ve Terakki Hükümeti onu bir bahaneyle hapse attırmıştır.    
2. 6. 5. Mela Hasan Ademî 
Hakkında bilgi bulunamayan bu zat Şeyh Fethullah’tan halifelik alan şahsiyetlerden biri olup, evini önce Şam’a götürmüş, bir süre sonra da Medine-i Münevvere’ye giderek orada vefat etmiştir.




Bu haber 3532 defa okunmuştur.


Etiketler :

FACEBOOK YORUM
Yorum

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER Bölge Haberleri

Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
SON YORUMLANANLAR
  • HABERLER
  • VİDEOLAR
HABER ARŞİVİ
HABER ARA
YUKARI YUKARI