Mehmet Zeki Özer
Rapora göre Türkiye, doğurganlık hızının hızla gerilediği ülkeler arasında yer alıyor. Raporun editörü Prof. Dr. Mehmet Fatih Aysan, doğurganlık oranlarının ülke tarihinde görülen en düşük seviyelere indiğine dikkat çekerek, Türkiye’nin Ukrayna, Arjantin, Şili, Çin ve Güney Kore gibi doğurganlık hızında belirgin düşüş yaşayan ülkelerle benzer bir süreçten geçtiğini ifade etti.

Nüfus Yaşlanıyor

Araştırmada, nüfusun yaşlanmasının Türkiye’nin önündeki önemli toplumsal başlıklardan biri olduğu vurgulandı. Türkiye’nin aktif yaşlanma endeksinin 30 seviyesinde olduğu belirtilirken, Avrupa Birliği ortalamasının yaklaşık 37 olduğu kaydedildi. Prof. Dr. Aysan, bu farkın yaşlanan nüfusun ihtiyaçlarına yönelik daha kapsamlı sosyal politikaların geliştirilmesi gerektiğini gösterdiğini söyledi.

Haneler Küçülüyor

Raporda hane yapısındaki değişim de dikkat çekti. Ortalama hanehalkı büyüklüğünün 2010’lu yılların başında 3,8 kişi iken günümüzde 3,08 kişiye gerilediği belirtildi. Buna karşılık toplam hane sayısının arttığı ifade edildi.

Tek kişilik hanelerin oranı ise son 11 yılda önemli ölçüde yükseldi. 2014 yılında yüzde 14 olan oran, 2025 itibarıyla yüzde 21’e çıktı. Aynı dönemde çekirdek ailelerin toplam haneler içindeki payı yüzde 45’lerden yüzde 37’ye gerilerken, geniş ailelerin oranı da yüzde 16’dan yüzde 13’e düştü.

Araştırmada ilk evlenme yaşının hem kadınlarda hem erkeklerde 30’lu yaşlara ulaştığı, eğitim düzeyi yükseldikçe evlilik yaşının daha da arttığı belirtildi. Bu durumun doğurganlık oranlarını etkileyen temel faktörlerden biri olduğu değerlendirildi.

Eğitim Göstergelerinde İyileşme

Rapor, eğitim alanında ise olumlu bir tablo ortaya koydu. Lisans mezunlarının oranı 2008 yılında yüzde 9 seviyesindeyken günümüzde yüzde 21’e yükseldi. Lise mezunlarının oranı yüzde 17’den yüzde 24’e çıktı.

Buna karşılık ilkokul mezunlarının oranı yüzde 54’ten yüzde 43’e gerilerken, okuma yazma bilmeyenlerin oranı da yüzde 12’den yüzde 3’e düştü. Raporda, eğitim göstergelerindeki bu gelişmenin Türkiye’nin OECD ve Avrupa Birliği ortalamalarına yaklaşmasına katkı sağladığı belirtildi.

11 Alanda Toplumsal Dönüşüm İncelendi

“Toplumun Görünümü 2025” raporu; nüfus, hanehalkı ve aile, sağlık ve yaşlanma, eğitim, ekonomi, çalışma hayatı, refah ve eşitsizlik, göç, hukuk, kültür-sanat ile çevre ve enerji başlıklarında Türkiye’nin güncel görünümünü veriler ışığında değerlendiriyor.

Prof. Dr. Mehmet Fatih Aysan editörlüğünde hazırlanan çalışmaya Alim Arlı, Emine Özmete, Halim Baş, Hediyetullah Aydeniz, Mehmet Ali Eryurt, Murat Anıl Mercan, Nihat Bulut, Orhan Koçak, Rana Atabay Kuşçu, Şeyma Ayyıldız ve Yusuf Süha Kulu katkı sundu.

Araştırmanın temel amacı, Türkiye’de yaşanan toplumsal dönüşümleri verilerle görünür kılmak, kamuoyunda tartışılmasını sağlamak ve politika yapıcılara yol gösterici bilgiler sunmak olarak açıklandı.