Büyükşehir sistemine iyi niyetle geçilmiş olabilir; ancak bugün gelinen noktada bu sistemin iflas ettiği açıkça görülmektedir. Öncelikle belediyeler arasındaki görev ve sorumluluklar net değildir. Bir belediye, sorumluluğu diğerinin üzerine atmakta; biri diğerini sorumlu tutmaktadır. Bu durum hem belediyelerin performans göstermesini engellemekte hem de keyfî uygulamaların ortaya çıkmasına neden olmaktadır.
Bu karmaşa, belediye başkanların da ciddi bir bıkkınlık oluşturmaktadır. Keyfîlik, yetki karmaşası ve ihtiyaçların zamanında karşılanamaması gibi sorunlar dikkate alındığında, belediye hizmetlerinin ülke genelinde zayıfladığı görülmektedir. Örneğin Ankara’da yaşanan altyapı ve ulaşım sorunları bunun somut bir göstergesidir. Bu tür sıkıntıların temel nedeni, önceden sağlıklı bir planlama yapılmamış olması ve Büyükşehir Belediyelerinin zaman zaman ilçe belediyelerine karşı keyfî ya da art niyetli tutumlar sergileyebilmesidir.
Bu nedenle sistem çökmüştür. Belediyecilik, asli görevini yerine getirememekte; halka en iyi hizmeti sunması gerekirken vatandaş hizmetten mahrum bırakılmaktadır. Ayrıca bu sistemde hangi belediyenin görevini yaptığı, hangisinin yapmadığı halk tarafından net bir şekilde ayırt edilememektedir. Bu belirsizlik, belediye başkanlarının da hesap verebilirliğini ortadan kaldırmaktadır. Nasıl olsa “engellendik” gerekçesi öne sürülmekte, sorumluluk sürekli olarak başka kurumlara atılmaktadır.
Ortaya çıkan bu olumsuz tablo, hizmetlerin etkin ve verimli bir şekilde yapılmasını engellemektedir. Bu nedenle sistemin ya tamamen terk edilmesi ya da yetki ve sorumlulukların kesin çizgilerle birbirinden ayrılması gerekmektedir.
Bana göre iki net seçenek vardır:
Ya büyükşehir sistemi tamamen kaldırılmalı ya da ilçe belediyeleri kaldırılarak tüm hizmetler Büyükşehir Belediyesi tarafından yürütülmelidir. Bunun dışında farklı modeller de mümkündür. Örneğin tek bir idari yapı oluşturulabilir. Hem belediye başkanı hem de kaymakam gibi iki ayrı başlığa gerek yoktur. Seçimle gelen belediye başkanı tüm görevleri üstlenebilir ya da kaymakamlık sistemi belediye hizmetlerini de kapsayacak şekilde yeniden düzenlenebilir.
Mevcut çift başlı yapı, hem maliyet israfına yol açmakta hem de kamu kaynaklarının verimsiz kullanılmasına neden olmaktadır. Bu durum, Türkiye ekonomisi üzerinde de ciddi bir yük oluşturmaktadır. Eğer büyükşehir sistemi devam edecekse, ilçelerde kaymakamlıklar tüm ilçe ve köylerde yetkili ve sorumlu olmalı; belediyeler arasındaki çekişmeler hizmeti aksatamayacak şekilde yapılandırılmalıdır.
Aksi hâlde belediyeler arasındaki art niyetli tutumlar yüzünden hizmetler tamamen durma noktasına gelmektedir. İşte bu nedenlerle büyükşehir sistemi iflas etmiştir. Halkın menfaati açısından bu sistemin bir an önce kaldırılması ya da köklü biçimde yeniden düzenlenmesi artık zorunlu hâle gelmiştir.