(Büyüyen Şehir, Daralan Yollar)

Diyarbakır, son yıllarda sadece nüfusuyla değil, mekânsal genişlemesiyle de büyüyor.
Ancak bu büyüme, ulaşım altyapısıyla aynı hızda ilerlemiyor.
Bugün Diyarbakır’ın nüfusu yaklaşık 1,8 milyon.
Şehirde kayıtlı araç sayısı ise 300 binin üzerinde.

Son 15 yılda:

Nüfus artışı: yaklaşık %35
Araç sayısı artışı: yaklaşık %150
Bu tablo, şehir içi ulaşımın neden sürdürülebilir bir çizgide ilerlemediğini açıkça gösteriyor.

MEKANSAL GENİŞLEME VE ULAŞIM BASKISI

Diyarbakır’ın gelişim aksı özellikle Kayapınar, Talaytepe ve Diclekent yönünde yoğunlaştı.
Bağlar ve Sur ise yüksek nüfus yoğunluğunu koruyor.
Bu durum, belirli arterlerde aşırı yüklenmeye yol açıyor:
Dağkapı – Ofis – Koşuyolu hattı
Urfa Yolu – Diclekent Bulvarı – Mezopotamya Bulvarı aksı
Elazığ Caddesi ve Silvan Yolu bağlantıları
75 Metre Yolu ve Fırat Bulvarı
Özellikle Koşuyolu Kavşağı ve Tesisler Kavşağı, Diyarbakır trafiğinin kritik düğüm noktaları haline gelmiş durumda.

Yoğun saatlerde:
Dağkapı – Kayapınar arası ortalama hız: 10–15 km/saat
Koşuyolu – Diclekent arası seyahat süresi: 20–30 dakika
Urfa Yolu üzerindeki ortalama hız: 10 km/saat civarı

Bu değerler, şehir içi ulaşım performansının kabul edilebilir sınırların altında olduğunu gösteriyor.

KURUMSAL AYRIŞMA
Yerel ve Merkezi Yönetim

Diyarbakır’ın ulaşım sorunu yalnızca teknik değil, aynı zamanda yönetsel bir meseledir.
Büyükşehir Belediyesi, şehir içi toplu taşıma ve trafik yönetiminden sorumlu.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı ise raylı sistem, çevre yolları ve büyük ölçekli altyapı yatırımlarında belirleyici aktör.
Ancak mevcut durumda:
Ortak bir “Ulaşım Master Planı” güncel ve bağlayıcı değil.
Belediye ve bakanlık arasında sürekli ve kurumsal bir koordinasyon mekanizması bulunmuyor.
Büyük ölçekli ulaşım yatırımları parçalı biçimde ele alınıyor.
Bu durum, Diyarbakır’da ulaşım politikalarının bütüncül bir çerçeveye oturmasını zorlaştırıyor.

TOPLU TAŞIMA KAPASİTESİ VE YAPISAL SINIRLAR

Diyarbakır’da günlük toplu taşıma yolcu sayısı yaklaşık 450–500 bin civarında.
Ancak mevcut sistem:
talebin yaklaşık %60–65’ini karşılayabiliyor.
özel araç kullanımını azaltacak düzeyde cazip değil.
Raylı sistem altyapısının bulunmaması, Diyarbakır’ın ulaşım seçeneklerini sınırlıyor.
Benzer nüfus ölçeğindeki şehirlerle karşılaştırıldığında:
Gaziantep: tramvay ağı mevcut
Kayseri: metro ve hafif raylı sistem
Eskişehir: gelişmiş raylı sistem ağı
Diyarbakır ise hâlâ fizibilite aşamasında, 

Belediye ve Bakanlıkta son durum nedir?
ÖZELLİKLE BELİRTMEK İSTİYORUM AKILLI KAVŞAK GİBİ PALYATİF ÖNLEMLER ÇÖZÜM DEĞİLDİR...

EKONOMİK VE SOSYAL MALİYET 

Şehirde kişi başına günlük trafikte kaybedilen süre yaklaşık 40–50 dakika.
Bu, yıllık bazda:
kişi başına yaklaşık 230–280 saat zaman kaybı anlamına geliyor.
Şehir ölçeğinde düşünüldüğünde, bu kayıp sadece bireysel değil; ekonomik ve sosyal bir maliyet.
Ulaşım sorunları:
iş gücü verimliliğini düşürüyor,
yaşam kalitesini etkiliyor,
şehir ekonomisinin rekabet gücünü zayıflatıyor.

ÇÖZÜM İÇİN TEKNİK ÇERÇEVE 

Diyarbakır için çözüm, tekil projelerden ziyade bütüncül bir ulaşım stratejisidir.

1) Entegre Ulaşım Master Planı
30–40 yıllık projeksiyon
nüfus ve araç artış senaryoları
arazi kullanım kararlarıyla uyum

2) Raylı Sistem ve Yüksek Kapasiteli Toplu Taşıma
Kayapınar – Bağlar – Sur aksında hafif raylı sistem
BRT (Metrobüs benzeri) hatları
aktarma merkezleri

3) Akıllı Trafik Yönetimi
adaptif sinyalizasyon
akıllı kavşaklar
gerçek zamanlı veri analizi

4) Talep Yönetimi
otopark politikaları
özel araç kullanımını azaltıcı önlemler
yaya ve bisiklet altyapısı

5) Kurumsal İş Birliği
Büyükşehir Belediyesi + Ulaştırma Bakanlığı + üniversiteler
ortak finansman ve proje modeli

SONUÇ: DİYARBAKIR İÇİN ZAMAN DARALIYOR 

Diyarbakır İçin Zaman Daralıyor
Diyarbakır’ın ulaşım meselesi ne dramatize edilmeli ne de ertelenmeli.
Bu mesele, teknik akıl, kurumsal iş birliği ve uzun vadeli planlama gerektiriyor.
Büyükşehir Belediyesi ile Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı arasında kurulacak güçlü bir koordinasyon,
Diyarbakır’ın ulaşım geleceğini belirleyecek temel unsur olacaktır.
Aksi halde, büyüyen şehir ile daralan yollar arasındaki mesafe daha da açılacak.

Mehmet KARAKAŞ