Bir meslekte ustalaşmak; mesleğin gerektirdiği teknik yeterliliğe sahip olmak, zaman içerisinde çeşitli deneyimler kazanmak, ilk defa karşılaşılan bir durum karşısında pratik çözümler sunabilmek ve sorumluluk bilincine sahip olabilmektir. Son zamanlarda (ne yazık ki) gittikçe artan bir oranda bireylerin ustalaştıkça elde etmiş oldukları ‘mesleki göz keskinliği’ hızla azalmaktadır. Bu durumun bireysel, eğitimsel, ekonomik ve siyasal birçok nedeni bulunmaktadır. En önemli nedeni ise teknolojinin hızla gelişmesi ile birlikte mesleki ustalaşmaya ihtiyaç kalmadığı yanılgısıdır.

            Mesleki göz ile dünyayı algılayabilen birey, görüş alanına giren olayları sıradan bir bakış açısıyla değil; analiz ederek, anlamlandırarak ve yenilik yaratarak görür. Bu bakışı yıllar içerisinde bilinçli pratik yaparak, teknik bilgisini sürekli geliştirerek, disiplinini sağlayarak ve mesleki etik kurallara uyarak kazanmaktadır. Dolayısıyla ustalaşmış birey, işi sadece doğru yapmaz; farklı durumlara esnek çözümler getirerek, riskleri erken fark ederek ve kaliteli bir çıktı elde ederek yapar. Ayrıca büyük bir çaba ile elde etmiş olduğu bu bilişsel servetini (mesleki gözünü) kendisinden sonra gelen çırağa da aktarır.  Kısacası görmeyi değil, baktığını değerlendirmeyi öğrenir.

            Yaşadığımız teknoloji çağında ülkeler çeşitli konu ve düzeylerde geliştikçe, farklı oranlarda ve konularda bireysel ve yapısal olarak kayıplar yaşamaktadırlar. Ülke içerisinde ve çevre ülkelerdeki siyasi belirsizlikler; dünya genelindeki ekonomik dalgalanmalar, eğitim yetersizliği ile bu durumların sonuçlarından etkilenen ve psikolojik dayanıklılığa sahip olmayan bireylerin mesleki göz geliştiremedikleri aşikâr. Özellikle son yıllarda ‘’yapay zekânın mesleklerin yerini alacağı’’ söylentisinin yayılması bireylerin mesleki ustalaşma fikrinden vazgeçmelerine neden olmaktadır. Oysaki bir alanda profesyonel olmak hem teoriyi hem uygulamayı hem de yapay zekâ gibi günümüzün teknolojilerini harmanlayarak çalışmak demektir.

Aynı Meslek, Farklı Mesleki Göz!

Bir ihtiyacı karşılamak amacıyla başvurulan ve aynı meslekten olan ustalar arasındaki uzmanlık seviyeleri, iş yapma şekillerinden kolaylıkla anlaşılabilmektedir. Örneğin aynı kurumda çalışan iki sosyologdan biri; gündelik bir olayı bile sınıf, norm, kültür, katman, iktidar, kurum, tarihsel bağlam,... ile yani sosyolojik tahayyül ile değerlendirirken; diğer sosyolog ise dilekçedeki tarih formatıyla ilgili, ‘’Ay mı önce yazılır, gün mü?’’ sorusunun cevabını ararken bilgiler arasında kaybolur! Yani biri mesleki gözü ile sistemin bütününü görürken, diğeri yüzeyde boğulur.  

Mesleki göz keskinliği olan insanlar; yıllar içinde zihinsel şemalar geliştiren, özgün fikirlerle problemleri çözen ve toplumda değer üreten usta zanaatkârlardır.  Bu zanaatkârlar etik ve toplumsal sorumluluk bilinciyle çalışırken, aynı zamanda da yapmış oldukları ustalık işlerinde kararlarının sorumluluğunu alabilme cesaretine sahip olmaktadırlar. Hülasa, toplumun keskin bakışlara sahip olan bu değerli zanaatkârlarının sayıları nitelikli eğitimlerle arttırılmalı ve teknoloji çağının karanlık yüzünden korunmalıdır…

Yasemin ENSARİ

Sosyolog-Gazeteci