finans haberleri
Bugun...



ÇOXREŞ MEDRESESİ VE ÂLİMLERİ

1. ÇOXREŞ MEDRESESİ Çoxreş Medresesi, Norşin Medresesi’nin kurucusu olan Şeyh Abdurrahman Taxî’nin halifesi Seyda Molla İbrahim Çoxreşî (ö. 1881) tarafından Erzurum’un Karaçoban ilçesine bağlı Çoxreş (Erenler) köyünde kurulmuştur.

facebook-paylas
Tarih: 28-04-2022 00:30

ÇOXREŞ  MEDRESESİ VE ÂLİMLERİ

Seyda Molla İbrahim, kardeşleri Şeyh Halil, Seyda Molla Es’ad ve Molla Muhammed Emîn ile birlikte 1870’li yıllarda Çoxreş köyünde yerleşmeleriyle beraber burada medrese eğitimi başlamıştır. Medresenin kurucusu Seyda Molla İbrahim henüz 33 yaşındayken vefat ettikten sonra kardeşi Seyda Molla Es’ad bir süre bu medresede müderrislik yapmıştır. Onun da vefatından sonra yerine Seyda Molla İbrahim’in oğlu Seyda Molla Abdurrahman geçmiştir. Birinci Dünya Savaşı patlak verince bu medresedeki eğitim öğretim kısa bir süre kesintiye uğramış fakat Seyda Molla Muhammed Emîn’in oğlu ve aynı zamanda Seyda Molla İbrahim’in de yeğeni olan Seyda Molla Yahya müderrislik görevini üstlenmiştir. Böylece bu âlim ve oğlu Şeyh Abdurrahîm zamanında Çoxreş Medresesi önemli bir ivme kazanmıştır. 
1960’lı yıllarda maddî şmkânların son derece kısıtlı olduğu bir süreçte aynı anda medrese ve camide kalmak suretiyle 60 kadar öğrenci yatılı olarak eğitim görmüşlerdir. Daha sonra ara sıra sıkıntılı süreçlerden geçilerek gelindiği günümüzde de bu medrese halen modern bir yapı içerisinde eğitim vermeye devam etmektedir. Çoxreşîler Ailesi’nin yanı sıra, değişik yörelerden gelen yüzlerce talebe bu medresede yetişmiştir. Norşin ve Oxîn Medreseleriyle olumlu irtibat halinde olan Çoğreş Medresesi’nin finansal durumu bizzat Seyda ailesi, köylüler ve diğer hayırsever insanların katkıları ile sağlanmaktadır.
2. ÇOXREŞ MEDRESESİ’NDE İZİ OLAN ÂLİMLER
2. 1. Seyda Molla İbrahim Çoxreşî (ö. 1881)  
Seyda Molla İbrahim, Seyda Molla Abdurrahman Melekendî’nin oğludur. Medrese tahsiline babasının yanında önce Hizan’ın Til köyünde başlamış, ardından yerleştikleri Melekend köyünde tamamlamıştır. 
Seyda Molla İbrahim, tasavvuf ve tarikat ameline Seyyid Sibğatullah Arvasî’nin yanında başlamış, Şeyh Abdurrahman Taxî’nin yanında tamamlamış ve ondan hilafetname almıştır. Kendisine henüz 29 yaşında iken hilafet verilen Şeyh İbrahim ilim ve irşad için Çoxreş köyüne gönderilmiştir. 1881 yılında 33 yaşında iken vefat eden Şeyh İbrahim bu köyde defnedilmiştir. Neslinden gelenler halen ilim ve irşad hizmetlerini yürütmekte ve Norşin ile irtibatları devam etmektedir.
Seyda Molla İbrahim aynı zamanda cesretiyle de tanınan bir şahsiyet idi. Örneğin bir menkıbesi şçyle anlatılıyor: Çoxreş’e yakın bir köyde Şevişan aşiretinin ağalarından biri diyor ki: “Bu Çoxreş’e gelen yeni imam kim oluyor da benden habersiz cami ve havuz çeşme yapıyor? Gidin o imama söyleyin pılını pırtısını toplasın, geldiği yere dönsün.” Adamları köye geliyor köylülere imam nerede, diye soruyor onlar da çeşmenin yapıldığı yerde diyorlar. Gelip bakıyorlar ki ayakları ve kollarını sıvamış çamur içinde çalışıyor. Gelen elçiler konuşmaya başlıyor; Seyda belini doğrultuyor ve parmaklarını uzatarak şöyle diyor: “Gidin söyleyin ağanıza rahat durmazsa iki parmağımı gözüne sokarım.” Elçiler köye dönüyor bir bakıyorlar ki ağanın evinin etrafında kalabalık var. Sebebini sorduklarında, “ağanın gözleri ağrıyor ve görmüyor” diyorlar. Elçiler durumu bildirince hemen iki oğlunu bindirir acele özür dilemeye gönderir. Hoca durumu dinledikten sonra “Bu çamurdan götürün gözünün üzerine koyun bir daha böyle bir hata işlemesin” der. Emri yerine getirdiklerinde ağanın gözleri iyileşir. Emrine itaatkâr olur.
Seyda aynı zamanda mürşidi Şeyh Abdurrahman Taxî’nin “İşaretler” isimli eserini ve “Sohbetler”ini eser olarak derleyen kişidir.
Büyük bir âlim ve şeyh olduğu gibi şair de olan Şeyh İbrahim’den günümüze bazı şiirleri de ulaşmıştır. Seyda bunlardan “Çîmena ‘îd û biharê” ile başlayan şiirinde “İbrahîm”; “Dilo ra be”  ile başlayan şiirinde de İbrahîm’in bir nevi küçültme hâli olan “Bureyha” (İbrahimcik) mahlasını kullanmıştır. Eğer günümüze eksik ulaşmamışlarsa bazı şiirlerinde mahlas kullanılmamıştır. Şeyh İbrahim bu şiirlerinden birinde şunları söylüyor:
Dilo rabe tu hurrem be, bihara aşiqan wê hat
Li te mizgîn e ey bilbil, sema û erd û gulgûn hat
Kalk gönül şad ol! Âşıkların baharı işte geldi
Müjde sana ey bülbül! Gök, yer gülgûn geldi
Dunê vê car mukellel bû, zewî’l-meqrûdê reyhanî
Bihar e ‘îd e hem Newroz, hemîn îro bi kakul hat
Dünya bu kez de taç giydi, reyhanlarla süslendi
Bahar, bayram, Newroz geldi; kehkül bugün geldi
Çi xemdar î tu ey Mecnûn! Rûyê carê bi rewşen hat
Çi xweş mizgîn e ey medhûş, du zulfeynê siyah gûn hat
Niye gam çekiyorsun Mecnûn! Yârin yüzü aydınlandı
Ne güzel bir müjde ey sarhoş! Siyah renkli iki zülüf geldi
Were saqî peyal bîne, ‘etîqu’l-xemrê reyhanî
Were mutrib bi sazende, dilê min wê bi qêrîn hat
Saki, gel de kadeh getir! Yıllanmış reyhanî şarabı doldur
Çalgıcı sen de saz getir! Gönlüm işte feryad u figana geldi
Dilem îmrozî ‘işret xwu, eyyamê huznê mesrûr bû
Çi xembîn î tu ey bade? Lebê muştaqê şerbet hat
Gönlüm bugün işrettedir, hüzün günleri sevince dönüştü
Nasıl da gamlısın ey bade? Şaraba tutkun dudak geldi
Bureyha! Hemdê Rehman ke, ku ew şahê ‘elemsebxe
Li ser banê xerabatê, ji bo te ew bi da’î hat
2. 2. Şeyh Halil Çoxreşî (ö. 1313/1897) 
Seyda Molla Abdurrahman Melekendî’nin oğlu, Seyda Molla İbrahîm Çoxreşî’nin kardeşidir. Dedeleri ise Mevlana Halid’in halifelerinden Molla Abdullah Melekendî’dir. Şeyh Halil önce Seyyid Sibğatullah Arvasî’ye intisap etmiş, vefatından sonra Şeyh Abdurahman Taxî’nin yanında sülukunu tamamlamış ve ondan hilafet almıştır. 
Şeyh Halil Çoxreşî, Seyyid Sibğatullah’a giderek tövbe edişini şöyle anlatır: “Benim ilk şeyhim Bitlis’te idi. Seyyid Sibğatullah meşhur olunca, aleyhinde çok konuşuldu, münkirleri çoğaldı. Benim şeyhim de denemek için beni Seyyid Sibğatullah’a gönderdi. Fakat ondaki istikameti görünce hemen tövbe edip kendisine bağlandım. Tarikata girip vird aldım. Tarikata girdiğimin üçüncü günü Gavs beni huzuruna çağırdı ve Nakşibendî tarikatında ‘cehrî zikir yasaktır, sadât buna razı olmaz’ uyarısında bulundu”.
Hilafet almadan önce tüm kardeşleri ile beraber Çoxreş’te yaşayan Şeyh Halil, Şeyhinin emri ile ailesinin yaşadığı Çoxreş’ten Erzurum’un Pasinler ilçesine bağlı Kızılca köyüne yerleşmiş ve orada medrese ve dergâh kurmuştur. 1897 yılında vefat etmiş ve aynı köyde defnedilmiştir. Şeyh İbrahim’in bilinen iki halifesi şunlardır:
1)Şeyh Abdülkerim (Oğludur ve vefatından sonra yerine geçmiştir)
2)Şeyh Esad (Kardeşidir)
Üç evlilik yapan Şeyh Halil’in ismi bilinen hanımı Nazê’dir. Üç hanımından isimleri bilinen çocukları şunlardır:
Erkek Çocukları
1)Muhammed Saîd,
Abdülazîz,
Kusem Şeyh,
Muhammed Sıddık,
Molla İsa,
Şeyh Abdülkerim.
Kız Çocukları
Muhabbet (Amcası oğlu Molla Abdullah ile evlenmiştir)
2. 3. Seyda Şeyh Es’ad Çoxreşî 
Seyda Molla İbrahîm Çoxreşî’nin kardeşi ve halifesidir. Serhat diyarında çok meşhurdu. Çoxreş Medresesi’ni başarılı bir şekilde idare eden bu âlim, kendi zamanında oluşturulan bir fetva komisyonuna başkanlık ediyordu. Üstad Said Nursî ile samimi sohbet ve görüşmeleri olmuştur. Aynı zamanda şair olan Seyda Şeyh Es’ad’dan çok sayıda şiir kalmıştır.
 
ZOKAYD VE HEZAN MEDRESELERİ VE ÂLİMLERİ
A) ZOKAYD MEDRESESİ VE ÂLİMLERİ
1. ZOKAYD MEDRESESİ 
Zokayd Medresesi, Siirt’in Kurtalan ilçesine bağlı Zokayd/Kayabağlar beldesinde 1880-1883 yılları arasında Molla Halil Siirdî’nin (ö.1843) torunu olan Şeyh Abdulkahhar (ö.1906) tarafından kurulmuştur. Kurucularının tasavvuf erbabı olmaları itibariyle, Zokayd Medresesi tekkeye bağlı bir medrese olarak kabul edilir. Şeyh Abdulkahhar, bölgenin önemli Şeyhlerinden biri olan Şeyh Abdurrahman Taxî’nin (ö.1886) emri üzerine, irşad amacıyla Siirt’e bağlı Halenze/Bağtepe köyünden Zokayd köyüne yerleşir. Şeyh Abdulkahhar burada bir taraftan irşad çalışmalarını yaparken öte yandan caminin bitişiğinde bir medrese inşa ederek ders vermeye devam eder. Kısa zamanda bu medrese teşkilatlanıp önemli âlimlerin yetiştiği bir yer olur. Zokayd Medresesi’ne hem köyden hem de civar bölgelerden talebeler, ilim tahsil etmek için gelirler. Zamanla talebe sayısı artan Zokayd Medresesi bölgenin en gözde medreseleri arasına girer.
Şeyh Abdulkahhar’ın ardından kendisinden icazet alan Şeyh Mahmud Zokaydî (ö.1945), babası gibi bir yandan irşad faaliyetlerini yürütürken öte yandan medresede müderrislik yapmış; özellikle Tevhid-i Tedrisat Kanunu öncesinde ve sonrasında ders vererek birçok âlimin yetişmesine vesile olmuştur. Nitekim sadece Zokayd köyünden olan talebelerden onlarca kişi, bu medresede okuyup icazet almışlardır. Ayrıca civar köylerden ve diğer Şark diyarlarından gelen birçok âlim de burada yetişmiştir.
Zokayd Medresesi, Şeyh Mahmud Zokaydî zamanında gerek medreselerin legal olduğu dönemde, gerekse faaliyetlerinin hükümet tarafından yasaklandığı dönemde faaliyetine devam etmiştir. Özellikle medreselere baskının arttığı dönemlerde, gizli olarak bodrumlarda ve evlerde ders verilmeye devam edilmiştir. Baskının azaldığı veya kalktığı dönemlerde ise kalabalık hoca ve öğrencilerle tedrisata devam eden Zokayd Medresesi, yöredeki en gözde medrese olma özelliğini her dönem korumuştur. Bu medresede ders veren müderrisler, dönemin en seçkin âlimlerinden oluşmuşlardır. Bu medreseye okumak için gelen birçok öğrenci, çoğu zaman kapasitenin dolmasından ötürü böyle bir imkândan yararlanamamıştır. Bu sıkıntının bir nebze de olsa önüne geçmek için Zokaydli talebeler, medresede okuyup kendi evlerinde ikamet etmek zorunda kalmışlardır.
Şeyh Mahmûd Zokaydî, babası Şeyh Abdülkkahâr’ın vefatı sonrasında bu medresede baş müderrislik görevini yürütmüş ve pek çok talebe yetiştirmiştir. Tevhid-i tedrisat kanunun kabulü ile medreselerin büyük çoğunluğu baskılara direnemeyerek kapanmıştır. Zokayd medresesi, tüm baskılara rağmen gizli mekânlarda tedrîsât faaliyetlerini sürdüren çok sınırlı sayıdaki medreselerden biridir. Şeyh Mahmûd Zokaydî, zor şartlar altında tedrisat faaliyetlerini sürdürmekle kalmamış, aynı zamanda doğu âlimlerini de bu geleneği sürdürmeleri için cesaretlendirmiştir. Aynı zamanda bir tekke hizmeti de veren Zokayd Medresesi’ndeki eğitim ve irşad hizmetleri Şeyh Mahmûd Zokaydî’nin ardından Şeyh Cüneyd ve diğer oğulları ve torunları tarafından verilmiştir. Bu bağlamda Şeyh Mahmud’un çocuklarından Şeyh Haydar (ö.1967), Şeyh Cüneyd (ö.1967), Şeyh Fudayl (ö.1992) ile talebelerinden; Molla Nasreddin (ö.1935), Molla Ali (ö.?), Molla Muhammed (ö.1975) ve Molla Emin (ö.1972) bu medresede hem Şeyh Mahmud hayatta iken hem de vefatından sonra, ders veren kişiler olmuşlardır. Şeyh Mahmûd’un ilmi ile meşhur olan oğlu Şeyh Cüneyd, babasından sonra medresedeki birçok talebeyi yetiştirmiş ve icazetlerini vermiştir. Bu kuşağın ardından oğlu Şeyh Fudayl yıllarca medresede birçok talebe yetiştirmiştir. Yine Şeyh Mahmud’un torunlarından Şeyh Mazhar (ö.1980) ve Molla Zeki (ö.2003) bu medresede ders vermişlerdir. Ayrıca Molla Bedreddin Seven (ö.2006), Şeyh Selim Sevgili, Molla Abdülmecit Seven (ö.2007), Molla Muhammed Evcil (ö.1994) bu medresede ders veren diğer müderrisler olmuştur. Zokayd Medresesi’nde yüzlerce talebe okumuş ve birçoğu buradan mezun olmuştur. Medrese son otuz yıla kadar, yetmiş civarında talebe ile faaliyetlerine devam etmiştir. Medreselerin sıkıntı çektiği son yıllarda ise sayı azalmıştır. Ciddi bir eğitimin görüldüğü bu medresede, sabahın erken saatlerinden itibaren dersler verilmeye başlanır ve genellikle ikindiden önce dersler biter. Talebelerin sabah vakitlerinde olduğu kadar zihinlerinin açık olmadığı gerekçesi ile ikindi vaktinden sonra ders verilmez. Buradaki müderrislerin fazla olması, bir taraftan zenginlik sağlarken öte yandan okutulan derslerin de erken bitmesini sağlıyordu. Şimdi o medresenin devamı sayılan ve ilim şeceresi Şeyh Mahmud Zokaydî ve Şeyh Abdulkahhar’a ve onlardan da Molla Halil es-Siirdî’ye dayanan tedrisat, Molla Sibgatullah (Sevgili) tarafından devam ettirilmektedir.
Prof Kadri Yıldırım Kürt Medreseleri ve Alimleri kitabından alınmış.



Bu haber 946 defa okunmuştur.


Etiketler :

FACEBOOK YORUM
Yorum

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER Bölge Haberleri

Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS

bursa escort bayan görükle bayan escort

bursa escort görükle escort

escort escort bayan escort istanbul adalar escort anadolu yakası escort anal escort arnavutköy escort atakent escort ataköy escort ataşehir escort avcılar escort avrupa yakası escort bağcılar escort bahçelievler escort bahçeşehir escort bayrampaşa escort beşiktaş escort beykent escort beykoz escort beylikdüzü escort beyoğlu escort bostancı escort büyükçekmece escort çapa escort çatalca escort çekmeköy escort erenköy escort etiler escort eyüp escort fatih escort fenerbahçe escort florya escort fulya escort gaziosmanpaşa escort gecelik escort göztepe escort grup escort gülbağ escort güngören escort halkalı escort haramidere escort hasanpaşa escort ikitelli escort iranlı escort ıspartakule escort istanbul masaj salonu masöz bayan japon escort kadıköy escort kağıthane escort kartal escort kayaşehir escort kızıltoprak escort küçükçekmece escort küçükyalı escort kurtköy escort mahmutbey escort maltepe escort merter escort nişantaşı escort ortaköy escort osmanbey escort pendik escort rus escort sahibe escort sancaktepe escort sarıyer escort şerifali escort şile escort silivri escort şirinevler escort şişli escort şişli masöz suadiye escort sultanbeyli escort sultangazi escort taksim escort topkapı escort türbanlı escort tuzla escort ümraniye escort üsküdar escort zenci escort zeytinburnuescort izmit escort porno izle eskort hd porn İstanbul escort bayan
HAVA DURUMU
YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
SON YORUMLANANLAR
  • HABERLER
  • VİDEOLAR
HABER ARŞİVİ
NAMAZ VAKİTLERİ
HABER ARA
YUKARI YUKARI