Bugun...



DİYARBAKIR’IN FİKİR VE İLİM ÖNCÜLERİ: 16

SİLVAN ÂLİMLERİ-5 14. Seyda Molla Ali Zîlan (ö. 1995) Soyadı Yaz’dır. 1925 yılında doğmuştur. Badikan Bölgesi’ndendir. Medrese eğitiminin büyük bir kısmını Suriye’de Şeyh Ahmed Haznevî’den almıştır. 8 yıl kadar burada okuduktan sonra Türkiye’ye dönmüş ve Molla Yasin Toprak’ın yanında öğrenimine devam etmiş ve icazetini ondan almıştır.

facebook-paylas
Tarih: 30-04-2021 01:01

DİYARBAKIR’IN FİKİR VE İLİM ÖNCÜLERİ: 16

Seyda tahsilini bitirdikten sonra Diyarbakır’ın Kurdikan, Derviş Hasena, Hayderî Silvan’ın Fişat ve Çırık (Tokluca) köylerinde 19 yıl görev imamlık ve müderrislik yapmıştır. Zilan’da uzun süre imamlık yaptığından oraya nispetle tanınmıştır.1993 yılında Diyarbakır’a dönmüştür.

 

Seyda aynı zamanda Bediuzzaman Said Nursî ile de görüşen ve Risale’i Nur’un bölgede yayılmasına hizmet etmiştir. Risale’i Nur okunmasını teşvik etmiş, hatta kendi oğluna icazet verirken Risale-i Nur’u okumasını şart koşmuştur.İmamlık yaptığı köylerde aynı zamanda ilim tedrisi ile meşgul olmuş ve yaklaşık 500 adet icazet vermiştir.Öğrencileri arasında Molla Muhammed Şerif Heldawî ve kendi oğlu Molla Said de vardır.

Seyda 1993 yılında Diyarbakır’da iken maruz kaldığı yüksek tansiyon sebebiyle hayatının son iki yılını felçli geçirmiş ve 1995 yılında Diyarbakır’da vefat etmiştir.

Eserleri

Seyda’nın eserleri şunlardır:

el-Mecemu’l-Latîf  fî ‘ İlmi Kelâmi’l-Munîf

Akaide dair yazdığı bir kitaptır.

el-Hâşiyet ‘ ale’l-Metn

Yukarıda adı geçen kitabına yazdığı bir haşiyedir.

et-Tasrîfu’l-Kurdî

Sarf hakkında Kürtçe olarak yazdığı bir kitaptır.

Mecmû’atu’l-Fetava

Kendisine halk tarafından sorulan sorulara ve bazı meselelere dair verdiği fetvalardan oluşmaktadır. Yaklaşık 200 sayfadır.

Şiir Divanı

Yaklaşık 150 sayfadan oluşmaktadır.

15. Seyda Molla İhsan Kilîsî

Seyda Molla İhsan aslen Silvan’ın Boşat köyündendir. Molla Şemseddin Çiçika’dan icazet almıştır. Silvan’ın Kilîs köyünde uzun süre imamlık ve müderrislik yaptığı için bu köye nispetle “Kilîsî” olarak tanınmıştır. Aynı zamanda icazet de vermiş olan müderrislerdendir.

16. Seyda Molla Musa Badikî (ö. 1973)

Soyadı Çiçek’tir. 1888-1891 yılları arasında Badikan Bölgesinde bulunan Muş’un Şerefkan (Ünal) köyünde doğmuştur. Babası yöre alimlerinden Fakih Yusuf’tur. Seyyid ve Hüseynî olarak tanınmaktadır. Doğumundan on yaşına kadar Şerefkan köyünde kalmıştır. Seyda küçük yaşta medrese tahsiline başlamış ve şu hocalardan okumuştur:

1)Norşin’de (Hazret zamanında) Molla Süleyman-i Kerri,

2)Silvan eski müftüsü Molla Abdurrahman,

3)Muş civarında ikamet etmekte olan Molla İbrahim-i Mohakomî,

4)Boşat’ta Molla Ali.

İlmi icazetini hocası Müftü Molla Abdurrahman Yardımcı’dan almış ve bütün hayatını ilme adamıştır. Seyda kendi amcazadesi olan Seyyid Şeyh Mahmud’dan Kadirî ve Şeyh Muhammed Sadaka’dan da Nakşibendî hilafetini almış; kendisi de oğlu Molla Mustafa’ya ve Muş civarında Şeyh Hamdüsena’ya hilafet vermiştir.

Seyda Molla Musa, Silvan’ın Şelman, Boşat Atşa ve Bülbül köylerinde müderrislik yapıp çok sayıda âlim yetiştirmiştir. Bunlardan bazıları şunlardır:

1)Molla Abdülkuddus (Eski Ergani Müftüsü),

2)Molla Abdullah-i Garzî,

3)Molla Abdullah-i Kerrî,

4)Molla Sadi-yi Batkî,

5)Molla Ahmed Meylani (Emekli müftü),

6)Molla Salih Tanrıverdi (Diyarbakır Eski Müftüsü),

7)Molla Abdulkerim-i Barınlı,

8)Molla Sabri Tumoki,

9)Muşlu Molla Zahreddin,

10)Molla Abdurrahman-i Sadi,

11)Molla Cemil-i Sadi,

12)Molla Abdulhadi Araşki,

13)Molla Sadreddin Öztoprak (emekli imam),

14)Molla Şeyhmus Alkaç (emekli müftü).

Seyda hayatının son dönemlerinde Diyarbakır’a yerleşmiş ve 1973’te vefat etmiştir. Kabri, Diyarbakır Mardin Kapı mezarlığındadır.

17. Müftü Mehmet Uyanık (ö. 1981)

1918 yılında doğmuştur. 15 yıl süren bir medrese eğitimi görmüştür. Hocalarından biri Molla İbrahim-i Bellî’dir. Diyarbakır müftü yardımcılığı ile Bingöl ve Adana il müftülüğü yapmıştır. Babası Molla Yakûb’un vefatından sonra 1966 yılında Silvan müftülüğüne atanmıştır.

Yörede hazırcevaplığı, nüktedan kişiliği ve zekâsı ile ün kazanmış bir ilim adamı olan Mehmet Uyanık Hoca hakkında anlatılan birçok anekdot bulunmaktadır.1973 yılında Batman’a vaiz olarak atanmış ve vefat edinceye kadar bu görevi sürdürmüştür.1981’de İzmir yakınlarında geçirdiği trafik kazası sonucu vefat etmiştir.

Seyda Molla Sadreddîn Öztoprak, seydası Molla Yakûb’un oğlu olan Müftü Mehmet Uyanık’la Kürt klasiklerinden şiir atışmalarına girişmiştir. Bu atışmalarda hem kendisinin Müftü’ye bir şeyler kazandırdığını, hem de ondan bir şeyler kazandığını söylemekte ve ondan kazandıklarıyla ilgili Şeyh Rıza Talebanî’nin iki beytiyle ilgili şu iki örneği vermektedir:

Örnek 1: Şeyh Rıza Talebanî; Kürtçe, Arapça, Farsça ve Türkçe şiirler nazmeden güçlü bir ediptir. Bir olay nedeniyle abisi Şeyh Ali’ye çok kırılır. Şeyh Ali’nin oğlu hemen amcası Şeyh Rıza Talebanî’yi ziyaret etmek ister. Babası ona, “gitme oğlum, gidersen seni azarlar, fena bir söz söyler üzülürsün” der. Fakat amcasını ziyaret etmede ısrarlı olan çocuk, bir kutu şeker alır ve amcasına gider. Şeyh Rıza, yeğeninin şeker kutusunu görünce şu beyti söyler:

Ne tenî pîşî murîdan çû şîrîn şeker î

Be Xuda ey puserî Şeyx tu her ca şeker î

Sen yalnızca müritlerin nezdinde şeker gibi değilsin

Allah’a yemin ederim ki ey Şeyh’in oğlu sen her yerde şekersin

Çocuk methiye sandığı bu beyit karşısında büyük sevinç duyarak babasına gider ve amcasının kendisini şaheser bir beyitle övdüğünü söyler. Babası beyti dinleyince saçını başını yolar ve şöyle der: Evet oğlum, korkarım ki eşek sıpası olarak edebiyat tarihine geçersin. Çünkü “her ca şeker î” ifadesi telaffuz edildiğinde aşağıdaki iki anlama da gelir:

1)Her yerde şekersin

2)Her yerde caşekersin (eşek sıpasısın)

Örnek 2: “Tawîle” köyünden Şeyh Osman adında bir şeyh vefat eder. Müritleri onun mezar taşına Ebced Hesabı ile bir beyit yazdırmak ister ve bu taleplerini Şeyh Rıza Talebanî’ye iletirler. Şeyh Rıza onları kırmaz ve Şeyh Osman’ın mezar taşına şu beyti yazar:

Tarîxî wefatî Şeyxî ‘alî:

Xur murd û Tawîle mand xalî

Yüce şeyhin vefat ettiği tarih:

Güneş battı ve Tawîle boş kaldı

Bu beyitten memnun kalan müritler derhal onu Şeyh Osman’ın mezar taşına yazarlar. Şeyh Rıza’nın yeğeni bu beyti mezar taşında görüp okuyunca, “kim bu beyti yazdı?” diye sorar. Müritler, “senin amcan yazdı” deyince, amcasının huyunu bilen yeğeni şöyle der: Bu beyti derhal silin. Çünkü harekesiz olan خر (xr) harfleri “xur” şeklinde okunup Güneş anlamı kast edildiği gibi, “xer” şeklinde okunup eşek anlamını da çağrıştırabilir ve “Tawîle”ye de tawla olarak ahır anlamı verilebilir. Dolayısıyla beytin anlamı şöyle de anlaşılabilir: “Eşek öldü, ahır boş kaldı”.

18. Seyda Molla Muhammed Emi (ö. 1980)

Seyda Molla Muhammed Emi, Silvan’ın Taxik köyündendir. Molla İbrahim Belli’den icazet almıştır. Salikan, Kurte (Yol Arası) ve Zengilo köylerinde imamlık yapmıştır. Ayrıca müderris olarak da hizmette bulunmuş ve öğrenci yetiştirmiştir. Daha sonra Bismil vaizliğine, 1960 yılında ise Diyarbakır’ın Çınar ilçesine müftü olarak atanmış ve 1980 yılına kadar yaklaşık 20 yıl bu görevi yürütmüştür. 10 Temmuz 1980 tarihinde vefat etmiştir.

19. Molla Şemseddin Çiçika (ö. 1990)

Silvan’ın Çiçika köyündendir. Uzun süre bu köyde imamlık yapmıştır. Bunun için kendisine Molla Şemseddinê Çiçika denilmiştir. Seyda Molla Yasin’den icazet almıştır. 1990’lı yıllarda vefat ettiği sanılmaktadır.

 




Bu haber 601 defa okunmuştur.


Etiketler :

FACEBOOK YORUM
Yorum

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER Diyarbakır Haberleri

Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
HAVA DURUMU
YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Alanyaspor 6 5 0 1 15 2 16 +13
2 Fenerbahçe 5 3 0 2 7 4 11 +3
3 Galatasaray 6 3 2 1 8 5 10 +3
4 Fatih Karagümrük 6 2 2 2 9 7 8 +2
5 Kasımpaşa 6 2 2 2 4 3 8 +1
6 Antalyaspor 6 2 2 2 6 8 8 -2
7 Yeni Malatyaspor 6 2 2 2 6 9 8 -3
8 Göztepe 6 1 1 4 10 7 7 +3
9 BB Erzurumspor 5 2 2 1 7 6 7 +1
10 Sivasspor 4 2 1 1 5 4 7 +1
11 Başakşehir FK 6 2 3 1 7 7 7 0
12 Gaziantep FK 6 1 1 4 8 9 7 -1
13 Hatayspor 4 2 1 1 3 6 7 -3
14 Konyaspor 5 1 1 3 5 3 6 +2
15 Kayserispor 5 2 3 0 4 8 6 -4
16 Çaykur Rizespor 5 1 2 2 7 8 5 -1
17 Trabzonspor 5 1 2 2 5 7 5 -2
18 Denizlispor 5 1 2 2 3 7 5 -4
19 Beşiktaş 4 1 2 1 5 7 4 -2
20 Gençlerbirliği 5 1 3 1 3 6 4 -3
21 MKE Ankaragücü 4 0 3 1 4 8 1 -4
Takım O G M B A Y P AV
1 Tuzlaspor 7 5 0 2 16 7 17 +9
2 İstanbulspor 7 5 1 1 15 6 16 +9
3 Adana Demirspor 7 4 1 2 14 6 14 +8
4 Samsunspor 7 4 1 2 11 7 14 +4
5 Ankara Keçiörengücü 7 4 2 1 8 6 13 +2
6 Altınordu 7 4 2 1 11 10 13 +1
7 Giresunspor 6 3 1 2 11 10 11 +1
8 Altay 6 3 2 1 10 4 10 +6
9 Balıkesirspor 7 3 3 1 8 9 10 -1
10 Adanaspor 7 2 2 3 10 9 9 +1
11 Bursaspor 6 2 3 1 11 11 7 0
12 Akhisarspor 6 1 2 3 4 4 6 0
13 Bandırmaspor 7 1 4 2 6 11 5 -5
14 Menemenspor 6 1 3 2 6 11 5 -5
15 Ümraniyespor 7 1 4 2 8 15 5 -7
16 Ankaraspor 7 1 5 1 4 12 4 -8
17 Eskişehirspor 7 0 4 3 2 13 3 -11
18 Boluspor 6 0 4 2 4 8 2 -4
Takım O G M B A Y P AV
1 Turgutluspor 6 5 1 0 6 3 15 +3
2 Serik Belediyespor 6 4 0 2 11 2 14 +9
3 Eyüpspor 6 4 1 1 12 6 13 +6
4 Van Spor 6 3 1 2 4 3 11 +1
5 Kırklarelispor 6 2 0 4 7 1 10 +6
6 Karacabey Belediyespor 6 3 2 1 7 4 10 +3
7 Elazığspor 6 3 2 1 9 8 10 +1
8 Bayburt Özel İdare Spor 5 3 2 0 6 5 9 +1
9 Sakaryaspor 6 2 1 3 5 4 9 +1
10 Tarsus İdman Yurdu 6 2 1 3 10 10 9 0
11 Etimesgut Belediyespor 6 2 2 2 5 4 8 +1
12 Mamak FK 6 2 2 2 6 6 8 0
13 Kırşehir Belediyespor 6 2 2 2 5 5 8 0
14 Pendikspor 6 2 3 1 10 8 7 +2
15 Pazarspor 6 2 4 0 9 15 6 -6
16 Sivas Belediyespor 5 1 2 2 7 7 5 0
17 Bodrumspor 6 1 4 1 7 9 4 -2
18 1922 Konyaspor 6 1 4 1 3 5 4 -2
19 Kastamonuspor 6 0 4 2 6 14 2 -8
20 Kardemir Karabükspor 6 0 6 0 2 18 0 -16
Takım O G M B A Y P AV
1 1928 Bucaspor 5 4 1 0 12 4 12 +8
2 Diyarbekirspor 5 4 1 0 7 2 12 +5
3 Fatsa Belediyespor 5 4 1 0 7 3 12 +4
4 Çankaya FK 5 4 1 0 8 5 12 +3
5 Arnavutköy Belediye 5 3 0 2 6 3 11 +3
6 Belediye Derincespor 5 2 1 2 7 5 8 +2
7 Ofspor 5 2 1 2 8 7 8 +1
8 Yeşilyurt Belediyespor 5 2 2 1 8 6 7 +2
9 Kızılcabölükspor 5 2 2 1 8 7 7 +1
10 Artvin Hopaspor 5 2 2 1 6 7 7 -1
11 Edirnespor 5 2 3 0 6 8 6 -2
12 Payasspor 5 1 3 1 3 6 4 -3
13 Nevşehir Belediyespor 5 1 4 0 4 8 3 -4
14 1877 Alemdağspor 5 0 3 2 2 8 2 -6
15 Kemerspor 2003 5 0 4 1 5 10 1 -5
16 Manisaspor 5 0 4 1 3 11 1 -8
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 25/10/2020 Fenerbahçe vs Trabzonspor
 26/10/2020 Denizlispor vs Beşiktaş
 26/10/2020 Sivasspor vs Çaykur Rizespor
 30/10/2020 Fatih Karagümrük vs BB Erzurumspor
 30/10/2020 Trabzonspor vs Kasımpaşa
 31/10/2020 Gençlerbirliği vs Gaziantep FK
 31/10/2020 Göztepe vs Alanyaspor
 31/10/2020 Galatasaray vs MKE Ankaragücü
 01/11/2020 Çaykur Rizespor vs Kayserispor
 01/11/2020 Konyaspor vs Başakşehir FK
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 26/10/2020 Akhisarspor vs Bursaspor
 26/10/2020 Boluspor vs Menemenspor
 30/10/2020 Balıkesirspor vs Adanaspor
 30/10/2020 Tuzlaspor vs Altay
 31/10/2020 Giresunspor vs Ümraniyespor
 31/10/2020 Bursaspor vs Boluspor
 31/10/2020 Menemenspor vs Ankaraspor
 31/10/2020 Altınordu vs Bandırmaspor
 01/11/2020 Ankara Keçiörengücü vs İstanbulspor
 01/11/2020 Eskişehirspor - Akhisarspor Eskişehirspor ligdeki son 7 maçında hiç kazanamadı  Akhisarspor yenilmez
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 28/10/2020 Etimesgut Belediyespor vs Serik Belediyespor
 28/10/2020 Eyüpspor vs Pendikspor
 28/10/2020 Kastamonuspor vs Bayburt Özel İdare Spor
 28/10/2020 Kırklarelispor vs Kırşehir Belediyespor
 28/10/2020 Pazarspor vs Karacabey Belediyespor
 28/10/2020 Sakaryaspor vs Sivas Belediyespor
 28/10/2020 Tarsus İdman Yurdu vs Mamak FK
 28/10/2020 Turgutluspor vs Kardemir Karabükspor
 28/10/2020 Van Spor vs Bodrumspor
 28/10/2020 1922 Konyaspor vs Elazığspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 28/10/2020 Payasspor vs 1928 Bucaspor
 29/10/2020 Arnavutköy Belediye vs Artvin Hopaspor
 29/10/2020 Belediye Derincespor vs Nevşehir Belediyespor
 29/10/2020 Edirnespor vs Fatsa Belediyespor
 29/10/2020 Kemerspor 2003 vs Çankaya FK
 29/10/2020 Manisaspor vs 1877 Alemdağspor
 29/10/2020 Ofspor vs Yeşilyurt Belediyespor
 29/10/2020 Diyarbekirspor vs Kızılcabölükspor
SON YORUMLANANLAR
  • HABERLER
  • VİDEOLAR
HABER ARŞİVİ
NAMAZ VAKİTLERİ
HABER ARA
YUKARI YUKARI