Bugun...



DİYARBAKIR’IN FİKİR VE İLİM ÖNCÜLERİ-6

LİCE SİMALARI-1: Seydayê Licî/Seyda Muhammed Hadî (ö. 1912) Hayatı Adı Muhammed Hadî,... Seydayê Licî/Seyda Muhammed Hadî (ö. 1912) Hayatı Adı Muhammed Hadî, Şiirdeki mahlası “Hadî” olan ve Seydayê Licî olarak meşhur olan bu zatın babası Şeyh Sibgatullah, annesi Zarife Hatun’dur. Büyük babası Resul Paşa’dır (Rewanduz Beyi Mîr Muhammed’in kardeşi). 1268/1852 yılında Lice’de dünyaya gelmiş ve 1331/1912 yılında vefat etmiştir.

facebook-paylas
Tarih: 19-04-2021 00:28

DİYARBAKIR’IN FİKİR VE İLİM ÖNCÜLERİ-6

Şeyh Abdülkadir Hezanî’nin hlifesidir. Seyda’nın Rewanduzlu dedesi Resûl Paşa, beylik olarak Osmanlı Devleti’ne vergi vermeme kararı alınca kendi güçleriyle Osmanlı güçleri arasında çatışma çıkar ve yenilerek İran’a kaçar.

 İran’ın Şino şehrinde 5 yıl kaldıktan ve Osmanlılarla barış sağlandıktan sonra Van’a vali olarak atanır. Daha sonra Kars ve Erzurum’a tayin edilir ve Erzurum’da vefat eder.

Onun vefatının ardından oğlu Şeyh Sibgatullah Lice’ye yerleşir ve Şatos köyünden Kavarî aşiretinden Zerîfe Xatûn ile evlenir ki, Seydayê Licî bu evlilikten doğmuştur. Seyda üç evlilik yapmış ve dördü erkek, ikisi kız olmak üzere altı çocuğu olmuştur. Erkek çocuklarının isimleri Molla Muhammed, Hacı Abdussamed, Cemîlê Seyda ve Molla Beşîr; kızları da Samiye ve Anber’dir. Seyda medrese tahsiline babasının yanında başlar. Ardından birkaç yerde okuduktan sonra ilmî icazetini Siirtli Molla Halilzade Fethullah Efendî’den alır. Çok zeki ve hafızası çok güçlü bir âlim olan Seyda,  “Minhac” adlı Şafiî fıkıh kitabının “Tuhfetu’l-Muhtac” adlı şerhini ezberlemiştir.

 Yanında okuyan ünlü talebelerinin başında Hazro âlimlerinden Seydayê Hecî; Silvan âlimlerinden Molla Huseynê Kiçik; Zazaca Mevlid’in yazarı Melayê Xasî ve Molla Ruşdî Efendî gelmektedir. Seyda 1880-1886 yılları arasında Lice’de Rüştiye Mektebi öğretmenliği; 1909 yılında Lice’de üç medresede müderrislik ve müftülük yapmıştır.

Hezanlı Şeyh Abdulkadir’den hilafet alan Seyda, bu şeyhi ve onun mürşidi Şeyh Abdurrahman Taxî hakkında çok sayıda şiir söylemiştir.

Seyda 1331/1912 yılında vefat etmiştir. Talebelerinden Mela Rüşdî onun vefatı üzerine biri Kürtçe, öbürü Arapça olmak üzere iki mersiye söylemiştir. Kürtçe mersiyesi şu beyitle başlamaktadır: Bugün baştan ayağa canımızı ateş sardı Zira Soran Kutbu fani dünyadan ayrıldı Eserleri Dîwan: Seyda’nın 63 şiirden oluşan bu divanının bir elyazması nüshası 1987 yılında Mela Ahmedê Cewzî tarafından istinsah edilmiş ve Diyarbakır’da dağıtılmıştır.

 Divan’daki 63 şiiri dillere ve nazım şekillerine göre şöyle sınıflandırabiliriz:

Dil Sayı

Kürtçe56. Arapça 4. Farsça 1 Türkçe1. Mülemma 1.

 Nazım Şekli Sayı Gazel+Kaside            

39 Murabba.14 Muhammes .3 Tesdîs . 4 Müsemmen .1 Müstezad .2 Müraca’a

Gazelinden 8 Beyit Ev dîlbera rûmahî bi qewsê xwe yê hîlalî Yek du xedeng li dil da mecrûh bû û nalî Bu ay yüzlü dilber kavisli hilal kaşlarıyla Bir iki ok vurdu kalbime; kalp yaralanıp inledi Min go:

 Ji zulfê mişkîn yek merhemek li dil ke Go: Merhema ji misk e jê tê derer ‘ele’t-tewalî Dedim:

 Merhem sun kalbime misk kokulu zülfünden Dedi: Miskten olan merhem kalbe zarar verir hepten Min go:

 Bi heqqê zulfeyn pêl bûse dim du le’leyn Go: Mahê sewm e bûse şer’ nadîtin helalî Dedim:

 İki zülfün aşkına, iki lal dudağını öpeyim bırak Dedi: Oruç ayındayız, şeriata göre bûse helal değil, yasak Min go:

 Ez im birîndar hem tih me ey nîgarî Go: Dilbirînê avê nabe vexwo ji zelalî Dedim:

Ey nigâr! Benim hem yaralı, hem susayan Dedi: Duru sudan içemez kalbi suyla yaralanan Min go:

 Ji çeşmê cadû bes bikuje min feqîrî Go: Caduwan çi kar e xeyrê kuştin û qîtalî Dedim:

 Büyüleyici gözlerle yeter öldürdüğün fakiri Dedi: Cadıların öldürüp yok etmekten başka nedir işleri? Min go:

 Şehê Hezanî min kuşt bi ev nîşanî Go: Şahê Taxî kuştî wî jî bi ev mîsalî Dedim:

Aynen bu şekilde beni öldürdü Hezan Şahı Dedi: Onu da öyle öldürmedi mi Tax’ın Padişahı? Herçi min go şepalê yek yek ewan wê red kir Ev reng e şe’nê şahan hukmî dikin li mewalî Ne dediysem o şepal reddetti bunları birer birer Padişahların âdeti budur:

 Kölelerine hükmederler Ya Reb çi bêwefa ne ev dîlberanê cadû Dikujin kefen jî nakin kuştiyê xet û xalî Ya Rab! Ne kadar da vefasızdırlar bu cadı dilberler Hat ve benek âşıklarını öldürürler, kefenlemezler Kürtçe Manzûm Tecvîd:

 Bu eser 25 bölümden ve 120 beyitten oluşmaktadır. Kafiye düzeni aa-ba-ca…şeklindedir.

 Örnek Bir Beyit Mîqdarê yek elîfekî medê tebî’î med dibit Ya’nî bi qasî pîçîkî ji cih hilînî med dibî “Doğal med”de çekim bir elif miktarı kadar yapılır Yani bir parmağı yerinden kaldıracak kadar uzatılır Şeyh Mustafa Sîsî (ö. 1914) Şeyh Mustafa 1847 yılında Lice’ye bağlı Sîs (Yolçatı) köyünde doğmuş ve Seydayê Sîsî olarak meşhur olmuştur. Babası Hacı Haydar, büyükbabası Şeyh Abdülaziz’dir.

 Süleymaniye’den gelip Licenin “Sîs” köyüne yerleşmiştir. Şeyh Andülaziz’in babası Molla Mahmud Sorî de Nakşibendî bir şeyhtir ve Medine’de vefat etmiştir; mezarı oradadır. Şeyh Mustafa, ilim tahsiline Şeyh Halid Orekî’nin yanında başlamış, ilmî icazetini ise Seydayê Licî’den almıştır.

 Şeyh Abdülkadir’in yanında seyr ü sülûkunu tamamlayınca şeyh, ona hilafet verip onu Elazığ Karakoçan’a göndermiştir. Şeyh Mustafa dört evlilik yapmıştır.

 Beş oğlu şunlardır: 1)Alaeddîn 2)Şeyh Muhammed Hadî 3)Mela Mesut 4)Mela Camî 5)Mela Mahfuz Şeyh Mustafa 1910 yılında 67 yaşında iken Karakoçan’ın Qavman köyünde vefat etmiş ve geride 7 halife bırakmıştır ki bu halifeler şunlardır: 1)Muhammed Hadi (oğludur) 2) Mela Ali Okçiyan 3)Mela Muhammed-i Barmanî 4)Mela Abdülmecid-i Licî 5)Mela Ubeydullah-i Şevkî (Amed Müftüsü Mela Halil’in babası) 6)Mela Hasan-i Tumukî 7)Mela Receb-i Kavman Eserleri Şeyh Mustafa geride bir divan oluşturacak kadar çok sayıda şiir bırakmıştır.

Şiirleri ağırlıklı olarak tasavvufi konuları ve mürşidi Şeyh Abdülkadir Hezanî hakkındaki övgülerden oluşmaktadır.

 Nazım şekli murabba’ olan bir şiirinde şöyle der: Nekin dunya weten ey merdê aqil Mebe ji qebr û kefen yek lehze xafil Bi dunyayê mebe mexrûr û mail Teleb ke canê min sedîqê kamil ‘Ereb, rom û ‘ecem, hem kurd û koçer Beg û axa, keya, me’qûl û mefqer Sebî, mêr û jin û law û kur mer Elemdar in bi vî derdî seranser Xerîqê behra ‘isyan im meh û sal Esîr û muflis û bê şûn ber û mal Beden aciz neçar, ker û kor û lal Ku hişyar bin ebed fî kulli ehwal  Bi can û dil werin ba Pîrê Suhbet Binoşîn mey ji cama rewh û rahet Bişon ez sîneê reş ji rengê zulmet Ji dil derbin hezar esrar û hîkmet Bi qurbana te û wechê munewwer Ewî xedd û dev û lêvê mudewwer Dil û can aşiqê çeşmê muxemmer Femê nazik pir şîrînê mudewwer

 

Not: Prof. Dr Kadri Yıldırım KÜRT MEDRESELERİ VE ÂLİMLERİ kitabından alınmıştır…

 

 




Bu haber 856 defa okunmuştur.


Etiketler :

FACEBOOK YORUM
Yorum

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER Diyarbakır Haberleri

Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
HAVA DURUMU
YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Alanyaspor 6 5 0 1 15 2 16 +13
2 Fenerbahçe 5 3 0 2 7 4 11 +3
3 Galatasaray 6 3 2 1 8 5 10 +3
4 Fatih Karagümrük 6 2 2 2 9 7 8 +2
5 Kasımpaşa 6 2 2 2 4 3 8 +1
6 Antalyaspor 6 2 2 2 6 8 8 -2
7 Yeni Malatyaspor 6 2 2 2 6 9 8 -3
8 Göztepe 6 1 1 4 10 7 7 +3
9 BB Erzurumspor 5 2 2 1 7 6 7 +1
10 Sivasspor 4 2 1 1 5 4 7 +1
11 Başakşehir FK 6 2 3 1 7 7 7 0
12 Gaziantep FK 6 1 1 4 8 9 7 -1
13 Hatayspor 4 2 1 1 3 6 7 -3
14 Konyaspor 5 1 1 3 5 3 6 +2
15 Kayserispor 5 2 3 0 4 8 6 -4
16 Çaykur Rizespor 5 1 2 2 7 8 5 -1
17 Trabzonspor 5 1 2 2 5 7 5 -2
18 Denizlispor 5 1 2 2 3 7 5 -4
19 Beşiktaş 4 1 2 1 5 7 4 -2
20 Gençlerbirliği 5 1 3 1 3 6 4 -3
21 MKE Ankaragücü 4 0 3 1 4 8 1 -4
Takım O G M B A Y P AV
1 Tuzlaspor 7 5 0 2 16 7 17 +9
2 İstanbulspor 7 5 1 1 15 6 16 +9
3 Adana Demirspor 7 4 1 2 14 6 14 +8
4 Samsunspor 7 4 1 2 11 7 14 +4
5 Ankara Keçiörengücü 7 4 2 1 8 6 13 +2
6 Altınordu 7 4 2 1 11 10 13 +1
7 Giresunspor 6 3 1 2 11 10 11 +1
8 Altay 6 3 2 1 10 4 10 +6
9 Balıkesirspor 7 3 3 1 8 9 10 -1
10 Adanaspor 7 2 2 3 10 9 9 +1
11 Bursaspor 6 2 3 1 11 11 7 0
12 Akhisarspor 6 1 2 3 4 4 6 0
13 Bandırmaspor 7 1 4 2 6 11 5 -5
14 Menemenspor 6 1 3 2 6 11 5 -5
15 Ümraniyespor 7 1 4 2 8 15 5 -7
16 Ankaraspor 7 1 5 1 4 12 4 -8
17 Eskişehirspor 7 0 4 3 2 13 3 -11
18 Boluspor 6 0 4 2 4 8 2 -4
Takım O G M B A Y P AV
1 Turgutluspor 6 5 1 0 6 3 15 +3
2 Serik Belediyespor 6 4 0 2 11 2 14 +9
3 Eyüpspor 6 4 1 1 12 6 13 +6
4 Van Spor 6 3 1 2 4 3 11 +1
5 Kırklarelispor 6 2 0 4 7 1 10 +6
6 Karacabey Belediyespor 6 3 2 1 7 4 10 +3
7 Elazığspor 6 3 2 1 9 8 10 +1
8 Bayburt Özel İdare Spor 5 3 2 0 6 5 9 +1
9 Sakaryaspor 6 2 1 3 5 4 9 +1
10 Tarsus İdman Yurdu 6 2 1 3 10 10 9 0
11 Etimesgut Belediyespor 6 2 2 2 5 4 8 +1
12 Mamak FK 6 2 2 2 6 6 8 0
13 Kırşehir Belediyespor 6 2 2 2 5 5 8 0
14 Pendikspor 6 2 3 1 10 8 7 +2
15 Pazarspor 6 2 4 0 9 15 6 -6
16 Sivas Belediyespor 5 1 2 2 7 7 5 0
17 Bodrumspor 6 1 4 1 7 9 4 -2
18 1922 Konyaspor 6 1 4 1 3 5 4 -2
19 Kastamonuspor 6 0 4 2 6 14 2 -8
20 Kardemir Karabükspor 6 0 6 0 2 18 0 -16
Takım O G M B A Y P AV
1 1928 Bucaspor 5 4 1 0 12 4 12 +8
2 Diyarbekirspor 5 4 1 0 7 2 12 +5
3 Fatsa Belediyespor 5 4 1 0 7 3 12 +4
4 Çankaya FK 5 4 1 0 8 5 12 +3
5 Arnavutköy Belediye 5 3 0 2 6 3 11 +3
6 Belediye Derincespor 5 2 1 2 7 5 8 +2
7 Ofspor 5 2 1 2 8 7 8 +1
8 Yeşilyurt Belediyespor 5 2 2 1 8 6 7 +2
9 Kızılcabölükspor 5 2 2 1 8 7 7 +1
10 Artvin Hopaspor 5 2 2 1 6 7 7 -1
11 Edirnespor 5 2 3 0 6 8 6 -2
12 Payasspor 5 1 3 1 3 6 4 -3
13 Nevşehir Belediyespor 5 1 4 0 4 8 3 -4
14 1877 Alemdağspor 5 0 3 2 2 8 2 -6
15 Kemerspor 2003 5 0 4 1 5 10 1 -5
16 Manisaspor 5 0 4 1 3 11 1 -8
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 25/10/2020 Fenerbahçe vs Trabzonspor
 26/10/2020 Denizlispor vs Beşiktaş
 26/10/2020 Sivasspor vs Çaykur Rizespor
 30/10/2020 Fatih Karagümrük vs BB Erzurumspor
 30/10/2020 Trabzonspor vs Kasımpaşa
 31/10/2020 Gençlerbirliği vs Gaziantep FK
 31/10/2020 Göztepe vs Alanyaspor
 31/10/2020 Galatasaray vs MKE Ankaragücü
 01/11/2020 Çaykur Rizespor vs Kayserispor
 01/11/2020 Konyaspor vs Başakşehir FK
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 26/10/2020 Akhisarspor vs Bursaspor
 26/10/2020 Boluspor vs Menemenspor
 30/10/2020 Balıkesirspor vs Adanaspor
 30/10/2020 Tuzlaspor vs Altay
 31/10/2020 Giresunspor vs Ümraniyespor
 31/10/2020 Bursaspor vs Boluspor
 31/10/2020 Menemenspor vs Ankaraspor
 31/10/2020 Altınordu vs Bandırmaspor
 01/11/2020 Ankara Keçiörengücü vs İstanbulspor
 01/11/2020 Eskişehirspor - Akhisarspor Eskişehirspor ligdeki son 7 maçında hiç kazanamadı  Akhisarspor yenilmez
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 28/10/2020 Etimesgut Belediyespor vs Serik Belediyespor
 28/10/2020 Eyüpspor vs Pendikspor
 28/10/2020 Kastamonuspor vs Bayburt Özel İdare Spor
 28/10/2020 Kırklarelispor vs Kırşehir Belediyespor
 28/10/2020 Pazarspor vs Karacabey Belediyespor
 28/10/2020 Sakaryaspor vs Sivas Belediyespor
 28/10/2020 Tarsus İdman Yurdu vs Mamak FK
 28/10/2020 Turgutluspor vs Kardemir Karabükspor
 28/10/2020 Van Spor vs Bodrumspor
 28/10/2020 1922 Konyaspor vs Elazığspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 28/10/2020 Payasspor vs 1928 Bucaspor
 29/10/2020 Arnavutköy Belediye vs Artvin Hopaspor
 29/10/2020 Belediye Derincespor vs Nevşehir Belediyespor
 29/10/2020 Edirnespor vs Fatsa Belediyespor
 29/10/2020 Kemerspor 2003 vs Çankaya FK
 29/10/2020 Manisaspor vs 1877 Alemdağspor
 29/10/2020 Ofspor vs Yeşilyurt Belediyespor
 29/10/2020 Diyarbekirspor vs Kızılcabölükspor
SON YORUMLANANLAR
  • HABERLER
  • VİDEOLAR
HABER ARŞİVİ
NAMAZ VAKİTLERİ
HABER ARA
YUKARI YUKARI