Şeffaflık, Sorulara Cevap Verebilmekle Başlar

Geçtiğimiz hafta bu köşede Diyarbakır Büyükşehir Belediyesine 25 soru yönelttim.

Ulaşımdan temizliğe, kaldırımlardan şantiye güvenliğine kadar vatandaşın günlük hayatında karşılaştığı sorunları sordum.

Bu hafta biraz daha derine inmek istiyorum.

Çünkü belediyecilik yalnızca asfalt dökmek, park yapmak, bina açmak değildir. Bir de işin vatandaşın doğrudan göremediği tarafı vardır:

Bütçe, ihaleler, şirketler ve milyonlarca liralık sözleşmeler...

Belediyenin kasasına giren de çıkan da kamu kaynağıdır. O halde vatandaşın "Bu para nereye harcandı, ihaleyi kim aldı, kaç firma yarıştı, aynı şirket kaç iş aldı?" diye sormasından daha doğal ne olabilir?

Ben bugün kimseyi suçlamıyorum. Herhangi bir şirket veya kişi hakkında usulsüzlük yapıldığı iddiasında da bulunmuyorum.

Ama soru sormaktan da geri durmuyorum.

Çünkü kamu parasının olduğu yerde soru olur. İhale varsa rekabet, şirket varsa aldığı işler, büyük bir proje varsa maliyeti, süresi ve denetimi sorulur.

Geçtiğimiz hafta 25'inci soruda kalmıştık.

Şimdi belediyenin cevaplamasını beklediğim 10 soruyla devam ediyorum:

26. Diyarbakır Büyükşehir Belediyesinin yıllık bütçesi ne kadar, bunun ne kadarı doğrudan yatırım ve belediye hizmetlerine harcanıyor? Gerçekleşen gelir ve giderler bütçe hedefleriyle ne ölçüde örtüşüyor?

27. Belediye tarafından gerçekleştirilen mal ve hizmet alımlarında doğrudan temin yönteminin yıllık toplam tutarı nedir? Toplam alımlar içerisindeki payı ne kadardır?

28. Son yıllarda belediye ihalelerine ortalama kaç firma teklif verdi? Tek geçerli teklifin kaldığı veya çok az sayıda firmanın yarıştığı ihalelerin oranı nedir?

29. Son yıllarda Diyarbakır Büyükşehir Belediyesinden birden fazla ihale alan şirketler hangileridir? Bu şirketlerin kaç ihale aldığı ve toplam sözleşme bedelleri kamuoyuyla paylaşılabilir mi?

30. Aynı şirketlerin veya ortaklık ve yönetim ilişkisi bulunan firmaların belediyenin farklı birimlerinden aldığı işlerin topluca takip edildiği bir sistem var mı?

31. Belediye ihalelerinde gerçek rekabetin oluşması ve daha fazla firmanın teklif verebilmesi için hangi tedbirler alınıyor?

32. İhaleyi kazanan yüklenici şirketler nasıl denetleniyor? Teknik şartnameye uyulup uyulmadığını, işin kalitesini ve zamanında tamamlanmasını kim kontrol ediyor?

33. Son yıllarda iş artışı, ek maliyet veya süre uzatımı yapılan büyük belediye projeleri hangileridir? İlk sözleşme bedeli ile son maliyet arasında ne kadar fark oluşmuştur?

34. Belediyeye bağlı şirket ve iştiraklerin yıllık gelirleri, giderleri ve borçları nedir? Bu şirketler belediyeden hangi işleri almıştır ve yönetim kurullarında kimler görev yapmaktadır?

35. Bütçeden ihalelere, şirketlerden sözleşme bedellerine, iş artışlarından süre uzatımlarına kadar kamuoyuna açık bütün bilgilerin tek noktadan görülebileceği kapsamlı bir "Şeffaflık Portalı" kurulması düşünülüyor mu?

Sorular aslında basit.

Vatandaş belediyenin bütçesini neden tek ekranda göremesin?

Bir şirketin belediyeden kaç ihale aldığını neden kolayca öğrenemesin?

Bir ihaleye kaç şirketin teklif verdiğini, bir projenin başlangıç bedelini ve sonunda kaça mal olduğunu görmek neden zor olsun?

Şeffaflık sadece "bilgiler zaten yayımlanıyor" demek değildir. Şeffaflık, vatandaşın o bilgiye kolayca ulaşabilmesidir.

Vatandaşın belediyenin mali yapısını anlayabilmek için farklı sayfalarda rapor ve belgeler arasında dolaşmasını beklemek doğru değildir.

Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi isterse bütün bunları tek ekranda toplayabilir.

Hangi şirket kaç ihale almış, kaç firma teklif vermiş, sözleşme bedeli neymiş, iş artışı veya süre uzatımı olmuş mu, proje hangi aşamada...

Hepsi görülebilir.

Bundan belediye neden rahatsız olsun?

Tam tersine, eğer her şey mevzuata uygun, rekabetçi ve kamu yararına yürütülüyorsa bunun en güçlü savunması zaten belgelerin kendisidir.

Şeffaflığın olduğu yerde söylentiye daha az alan kalır.

Bu noktada belediyeyi eleştirmek gerekiyor.

Milyarlarca liralık bütçeleri yöneten bir kamu kurumunda vatandaşın temel mali bilgilere ulaşması hala zahmetli olmamalı. "İsteyen bulur" anlayışı yeterli değildir. Bilginin yalnızca yayımlanması değil, anlaşılır ve erişilebilir olması gerekir.

Ben belediyenin yalnızca yaptığı parkları, yolları ve sosyal tesisleri anlatmasını değil; parasını nasıl harcadığını, ihalelerde rekabetin nasıl sağlandığını, hangi şirketlerin hangi işleri aldığını ve büyük projelerin nasıl ilerlediğini de aynı açıklıkla anlatmasını bekliyorum.

Bu bir lütuf değildir.

Şeffaf yönetimin gereğidir.

Bazı soruların cevapları faaliyet raporlarında, ihale kayıtlarında veya belediyenin internet sitesinde bulunuyor olabilir.

O halde belediye cevaplarını topluca göstersin.

Yanlış bildiğimiz varsa düzeltsin. Eksik bildiğimiz varsa tamamlasın. Kamuoyuna açık belgeleri paylaşsın.

Biz de verilen cevapları aynı açıklıkla bu köşeden yayımlayalım.

Çünkü eleştiriye verilecek en güçlü cevap sessizlik değil, bilgidir.

Diyarbakır'ın yatırıma ihtiyacı olduğu kadar hesap verebilirliğe ve güvene de ihtiyacı var.

Yol yapılır, bina yapılır, yeni projeler hayata geçirilir.

Ama kamu yönetimine duyulan güven kolay kurulmaz.

O güvenin yolu da kapalı kapılardan değil, açık bilgilerden geçer.

Sorularımı sordum.

Şimdi cevap sırası Diyarbakır Büyükşehir Belediyesinde.