Önemli olan nokta, bu düzenlemelerin örgütten ayrılan kişilere tanınan haklarla değil, devletin vatandaşına karşı sosyal sorumluluğunun bir gereği olarak değerlendirilmesidir. Böylece yeniden entegrasyon politikası ile mağdur haklarının birbirinin alternatifi olmadığı, aynı toplumsal barış sürecinin iki tamamlayıcı unsuru olduğu vurgulanmaktadır.

3. Kanunun Başarısını Belirleyecek Asıl Unsur Uygulama Olacaktır

Bir kanunun başarısı, yalnızca metninin hazırlanmasına değil, uygulama kapasitesine bağlıdır.

Öncelikle uygulamaya ilişkin yönetmeliklerin gecikmeden hazırlanması, başvuru usullerinin açık biçimde belirlenmesi ve güvenlik kurumlarının değerlendirme kriterlerinin şeffaflaştırılması gerekmektedir. Belirsizlikler hem hukuki uyuşmazlıklara hem de toplumdaki güven kaybına neden olabilir.

Benzer şekilde yargı sisteminin de bu sürece hazırlanması önem taşımaktadır. Terör suçlarına ilişkin dosya sayısı dikkate alındığında, mevcut mahkemelerin iş yükünün artması kaçınılmaz görünmektedir. Gerekirse ihtisas mahkemeleri kurulması veya mevcut ağır ceza mahkemelerinin güçlendirilmesi, sürecin makul süre içinde tamamlanabilmesi açısından değerlendirilebilir.

Toplumsal kabul bakımından ise yalnızca hukuki düzenlemeler yeterli olmayacaktır. Yeniden topluma kazandırılan bireylerin istihdama erişimi, eğitim imkânları, psikososyal destek hizmetleri ve yerel uyum projeleri başarı açısından belirleyici olacaktır. Aynı şekilde şehit aileleri, gaziler ve terör mağdurlarının sürecin dışında bırakılmaması; onların taleplerinin dikkate alınması toplumsal meşruiyeti güçlendirecektir.

Sonuç olarak bu kanunun başarısı, kaç kişinin başvurduğundan çok, başvuranların kalıcı biçimde şiddetten uzaklaşması, mağdur haklarının etkin biçimde korunması ve toplumun sürece güven duymasıyla ölçülecektir. Hukukun üstünlüğünden taviz verilmediği, şeffaflığın korunduğu ve yeniden suç işlenmesine karşı sıfır tolerans ilkesinin uygulandığı bir süreç, teklifin temel hedefi olan milli dayanışma ve toplumsal bütünleşmeye önemli katkı sağlayabilir.

Bununla birlikte, toplumsal bütünleşmenin yalnızca güvenlik politikaları ve ceza hukuku düzenlemeleriyle kalıcı hale gelmesi mümkün değildir. Eğer amaç kırk yılı aşkın bir çatışma dönemini geride bırakmak ve toplumsal barışı kalıcılaştırmak ise, güvenlik ve hukuk alanındaki adımların demokratikleşme reformlarıyla da desteklenmesi gerekmektedir. Bu kapsamda düşünce ve ifade özgürlüğünün güçlendirilmesi, hukukun üstünlüğünün ve yargı bağımsızlığının pekiştirilmesi, temel hak ve özgürlüklerin güvence altına alınması, eşit vatandaşlık ilkesinin her alanda etkin biçimde uygulanması, kültürel haklara ilişkin demokratik standartların geliştirilmesi ile dil, eğitim ve yerel katılım gibi konuların demokratik hukuk devleti ilkeleri çerçevesinde sağduyulu bir yaklaşımla ele alınması, toplumsal bütünleşmeye önemli katkılar sağlayacaktır. Kanun teklifi doğrudan bu alanları düzenlememektedir. Ancak kalıcı barış ve millî dayanışmanın sağlanabilmesi için bu tür demokratikleşme adımlarının, kanunun oluşturduğu güvenlik ve hukuk zeminini tamamlayan paralel reformlar olarak değerlendirilmesi isabetli olacaktır. Böylece süreç yalnızca silahların susmasını değil, demokratik kurumların güçlenmesini, vatandaşların devlete olan güveninin artmasını ve ortak yaşam iradesinin daha sağlam temeller üzerinde yükselmesini de mümkün kılabilir.

Tarih Sınırına İlişkin Değerlendirme

Kanun teklifinde dikkat çeken hususlardan biri de yararlanma şartları bakımından 1 Haziran 2005 tarihinin (5237 sayılı yasanın yeni TCK yürürlüğe girdiği tarih) esas alınmış olmasıdır.

Kanunun temel amacı, silahlı örgüt mensuplarının hukuk devleti çerçevesinde topluma yeniden kazandırılması, örgütsel yapının tamamen tasfiye edilmesi ve toplumsal barışın kalıcı hâle getirilmesidir.

Sonuç

Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun Teklifi, Türkiye'nin yaklaşık kırk yıldır devam eden terörle mücadelesinde yeni bir safhayı temsil etmektedir. Devlet, uzun yıllar güvenlik eksenli politikalarla silahlı tehdidi etkisiz hale getirmeye çalışmış bugün ise güvenlik alanında ulaşılan noktanın ardından toplumsal bütünleşmeyi ve hukuki normalleşmeyi esas alan yeni bir yaklaşımı tartışmaya açmıştır. Bu yönüyle teklif, yalnızca bir ceza hukuku düzenlemesi değil güvenlik, hukuk, sosyal devlet ve kamu yönetimi araçlarını aynı çatı altında buluşturan kapsamlı bir kamu politikası niteliği taşımaktadır.

En önemli özelliği, geçmişte yürürlüğe giren pişmanlık düzenlemelerinden farklı olarak ceza indirimi veya cezasızlık tartışmasına odaklanmaması yeniden topluma kazandırmayı kurumsal denetim, sosyal destek, mağdur hakları ve uzun süreli izleme mekanizmalarıyla birlikte ele almasıdır. Bu nedenle teklif, klasik bir af düzenlemesi olarak değil şartlı soruşturmanın ertelenmesi, şartlı kovuşturmanın ertelenmesi ve şartlı cezanın infazının ertelenmesi esasına dayanan, terör suçlarına özgü özel bir geçiş dönemi hukuku modeli olarak değerlendirilebilir. Bununla birlikte, böyle bir modelin başarısı yalnızca kanunun metnine değil hukuk devleti ilkelerine uygun uygulanmasına, yargı bağımsızlığının korunmasına ve kamu vicdanını zedelemeyecek bir denge kurulmasına bağlıdır.

Kanunun başarısını belirleyecek en önemli unsur ise uygulama olacaktır. Yönetmeliklerin ivedilikle hazırlanması, güvenlik kurumlarının değerlendirme kriterlerinin açık biçimde belirlenmesi, yargı teşkilatının artacak iş yüküne hazırlanması ve yeniden topluma kazandırma politikalarının yalnızca hukuki değil sosyal boyutuyla da desteklenmesi gerekmektedir. Baroların, üniversitelerin, sivil toplum kuruluşlarının, yerel yönetimlerin ve özellikle kırsal bölgelerde muhtarların bilgilendirme ve rehberlik süreçlerine dahil edilmesi, hem başvuruların sağlıklı yürütülmesine hem de toplumsal güvenin güçlenmesine katkı sağlayacaktır.

Bunun yanında teklifin bazı hükümlerinin uygulama öncesinde yeniden değerlendirilmesinde fayda bulunmaktadır.

Öte yandan toplumsal barış yalnızca hukuk metinleriyle kurulamaz. Hiçbir mahkeme kararı tek başına insanların yeniden komşu olmasını, aynı mahallede huzur içinde yaşamasını veya yılların oluşturduğu güvensizliği ortadan kaldırmasını sağlayamaz. Hukuk, ancak toplumsal uzlaşmayı mümkün kılacak zemini hazırlayabilir. Bu zeminin kalıcı hale gelebilmesi ise devlet kurumlarının şeffaflığına, siyasetin kullandığı dile, medyanın sorumlu yayıncılığına ve toplumun tüm kesimlerinin ortak geleceğe yönelik iradesine bağlıdır. Özellikle şehit ailelerinin, gazilerin ve terörden zarar gören vatandaşların adalet duygusunun korunması, bu sürecin meşruiyetinin en temel şartlarından biridir.

Sonuç olarak Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun Teklifi'nin gerçek başarısı, kaç kişinin başvurduğuyla değil silahın kalıcı biçimde devreden çıkması, yeniden suç işlenmesinin önlenmesi, mağdur haklarının eksiksiz korunması ve toplumun tüm kesimlerinde güven duygusunun güçlenmesiyle ölçülecektir. Eğer süreç hukukun üstünlüğü, şeffaflık, hesap verebilirlik ve demokratik meşruiyet ilkeleri çerçevesinde yürütülebilirse, bu teklif Türkiye'nin terörle mücadelesinde yalnızca yeni bir yasal düzenleme olarak değil, güvenlikten toplumsal barışa geçişi hedefleyen tarihsel bir dönüm noktası olarak değerlendirilebilir. Çünkü kalıcı barış, yalnızca silahların susması değil adaletin tesis edilmesi, toplumsal hafızanın onarılması ve farklılıklarına rağmen aynı geleceği paylaşma iradesinin güçlenmesiyle mümkün olacaktır. Barışın gerçek güvencesi de ancak hukukun üstünlüğü, ortak vicdan ve toplumsal dayanışma üzerine inşa edilen bir demokratik düzen olabilir.