KARA KÖPRÜ

Eski Diyarbakır-Eğil yolu üzerinde Diyarbakır’ın 20 km. kuzeyinde Devegeçidi suyu üzerindedir. Hantepe (Tılham) Köyü’nün 2.5 km doğusundadır. Bu köprü kayıtlarda Devegeçidi suyu köprüsü diye geçer.  H. 615 M.12I8 yılında Artüklu Sultanı Melik Salih Mahmut tarafından yaptırılmıştır. Mimarı, Halepli Mahmut’un oğlu Cafer’dir Yedi gözlü sivri kemerli ve tamamen kesme bazalt taştan yapılmış, üzeri kesme taşlarla döşenmiştir. Korkuluklar yok denecek kadar alçaktır. Başlangıç kısımlarından doğudaki kesme taşlardan bir su kanalı geçidi dikkat çekici teknik bir özelliktir. Sel yaranlar köprünün güney yüzünde üçgen çıkmalar şeklinde ve piramidal biçimde yapılmıştır.

Siyah taşlarla yapıldığı için halk arasında kara köprü olarak bilinir. O tarihte eğil kasabasına giden yolun bu köprüden geçtiği anlaşılıyor. Köprü yedi gözlüdür. Yükseklikleri ortadan yanlara doğru azalmaktadır.

Köprü üzerinde üç kitabe vardır. Üçü de köprünün güney yüzündedir. Bu üç kitabelerden biri Kur’an-ı Kerim’den Bakara Suresi’nin 261- 262. ayetleridir. Diğer iki kitabe yapanın ve yaptıranın ismini vermektedir. Kitabelerin ilki, doğudan köprünün sahil ayağı ile birinci göz arasındadır.

Tokalı bir şerit halinde olan kitabesi, Türkçesi: Besmele. Bu köprünün yapımını efendimiz bilgin, adil, güçlü hükümdar, dinin ve dünyanın yardımcısı, İslam ve Müslümanların Sultanı, Emirü’l-mü’mininin yardımcısı, Artuk oğlu Karaaslan oğlu Muhammed oğlu Ebu’l-feth Mahmud Salih gönüllü olarak üstlenmiştir. Ustası Halepli Mahmut oğlu Cafer’dir. Sene H.615-M.1218

İkinci kitabe, köprünün ikinci ayağı üzerinde sivri kemer şekilli bir şerit içerisindedir. Bu şekil kitabe ilk defa bu köprüde görülmüştür. Kitabesi: Amara bi amelihi Mevlana el Sultan el Melik ül Salih Nasruddünya vel din Mahmud bin Muhammed Artuki. Altta iki küçük dikdörtgenden birinde, el Melik ül Salih, diğerinde el Üstaz Cafer bin Mahmud olarak yer almaktadır. Kitabenin Türkçesi: Yapılmasını efendimiz, dinin ve dünyanın yardımcısı, Artukoğlu Muhammed oğlu Sultan Melik Salih Mahmut buyurmuştur. Ustası, Mahmud oğlu Cafer’dir..

Son kitabe, köprünün 5 ve 6. gözleri arasındadır. Bu kitabe, Bakara süresinin 261-262 ayetleridir. 261. Ayetin meali: Besmele: Mallarını Allah yolunda harcayanların durumu, yedi başak bitiren ve her başakta yüz tane bulunan bir tohum tanesine benzer. ALLAH, dilediğine kat kat fazla verir. ALLAH, Rahmeti bol olan ve her şeyi bilendir. 262. Ayetin meali: Mallarını Allah yolunda harcayan, sonra verdiklerinin arkasında başa kakmayan ve gönül incitmeyen kimselerin Rableri katında mükafatları vardır. Onlara bir korku yoktur ve onlar üzülmeyeceklerdir.

Artukoğulları ve Eyyubiler Devri’nin ünlü mimarı Halepli Mahmut oğlu Cafer’dir.  Eyyübiler ve Artuklular döneminde yaşayan bu Usta Mimarın ismi, Diyarbakır Surlarında ve Mesudiye Medresesinde de geçmektedir. Mesudiye Medresesinin içinde mihrabın sağında ve solunda bulunan dönen sütunlar bu mimarın eseridir. Bu dönen sütunlar El Cezeri’ye mal etmek yanlıştır. 

Diyarbakır Yeniyurt Gazetesi 12 Haziran 1970 tarihinde Devegeçidi çayı üzerinde Artuklulara ait bir köprü bulundu haberini yayımlar. 1970 tarihine kadar karayolları bu köprünün varlığından habersizdir.

 (Ben 7-8 yaşlarında iken 1974 yılında bu köprüyü gördüm yıkıktı. 2004 yılında köprüyü görmeye gittiğimde köprünün onarıldığını gördüm. Devegeçidi suyu burada güneyden kuzeye akar, su köprüyü yaklaşık bir km. geçtikten sonra Dicle’ye karışır. Mehmet Songür )

KAYNAK : Metin Sözen, Şevket Beysanoğlu, Ara Altun, Cevdet Çulpan, Mehmet Songür Güneydoğu Güncel Gazetesi 2014