Mehmet zeki Özer
Diyarbakır’da toplu ulaşım sistemi üzerine yapılan tartışmalara bir yenisi daha eklendi. Huzur Partisi Diyarbakır İl Teşkilatı tarafından hazırlanan kapsamlı açıklamada, şehir içi ulaşımın “çağın gerisinde kaldığı” belirtilerek köklü bir dönüşüm çağrısı yapıldı. Açıklamada özellikle raylı sistem kurulması, dolmuşların kaldırılması ve entegre ulaşım modeli önerileri dikkat çekti.
“Mevcut sistem şehir yükünü taşıyamıyor” iddiası
Açıklamada, Diyarbakır’ın son yıllarda hızlı bir nüfus artışı ve şehirleşme yaşadığı vurgulanarak mevcut toplu taşıma yapısının bu büyümeye uyum sağlayamadığı ileri sürüldü.
Kentte belediye otobüsleri, özel halk otobüsleri ve dolmuşların birlikte hizmet verdiği sistemin “dağınık ve verimsiz” olduğu ifade edilerek şu görüşlere yer verildi:
“Toplu ulaşımın halen eski yöntemlerle yürütülmesi şehir trafiğini artırmakta ve vatandaşın günlük yaşamını zorlaştırmaktadır.”
Kent merkezinin genişlemesiyle birlikte ulaşım hatlarının da yetersiz kaldığı savunulan açıklamada, özellikle Kayapınar, Bağlar, Yenişehir ve Sur ilçelerindeki büyümenin mevcut sistemi zorladığı belirtildi.
Ana öneri: Raylı sistem (DİYARAY)
Metnin en dikkat çeken bölümü, şehirde “DİYARAY” adıyla bir raylı sistem kurulması önerisi oldu.
Öneriye göre:
Şehir içi ulaşımın ana omurgasını raylı sistem oluşturmalı
Dolmuş ve minibüs hatları kaldırılmalı
Otobüsler daha büyük ve entegre bir sisteme dönüştürülmeli
Ayrıca, raylı sistemin yalnızca merkez hatlarda değil, şehrin genişleyen bölgelerine de uzanması gerektiği ifade edildi.
Önerilen güzergâhlar dikkat çekti
Açıklamada raylı sistem için çok aşamalı bir plan da sunuldu. Öne çıkan hatlar arasında:
Seyrantepe – Şehir Hastanesi – Stadyum – Araştırma Hastanesi hattı
Dağkapı – Tekstilkent (Elazığ Caddesi üzerinden) hattı
Oğlaklı – Mega Sanayi – Organize Sanayi bölgesi hattı
Seyrantepe – Dicle Üniversitesi – Silvan yolu hattı
Özellikle yeni gelişen sanayi ve yerleşim bölgelerinin ulaşım planlamasında önceliklendirilmesi gerektiği savunuldu.
“Merkezi aktarma sistemi” önerisi
Ulaşım sisteminin yalnızca hat bazlı değil, merkezî aktarma modeliyle yeniden kurgulanması gerektiği ifade edildi.
Bu modele göre:
Şehir içinde 1 veya 2 büyük aktarma merkezi kurulacak
Vatandaşlar bu merkezlerde hat değiştirerek tüm şehre ulaşabilecek
Böylece hem trafik hem yakıt tüketimi azalacak
Tek bilet, ücretsiz aktarma ve ortak havuz sistemi
Öneriler arasında en çok tartışma yaratabilecek başlıklardan biri de “ortak gelir havuzu sistemi” oldu.
Buna göre:
Tüm otobüsler tek sistem altında toplanacak
Gelir havuzda birikecek ve eşit dağıtılacak
Yolcu sayısına bakılmaksızın sabit gelir modeli uygulanacak
Ayrıca:

45 dakika içinde ücretsiz aktarma hakkı
Nakit ödeme sisteminin tamamen kaldırılması
Diyarkart altyapısının genişletilmesi
gibi düzenlemeler de önerildi.
Dolmuşlar ve halk otobüsleri için radikal teklif
Açıklamada en dikkat çeken maddelerden biri de dolmuş sistemine ilişkin öneri oldu.
Metinde:
Dolmuş ve yarım otobüslerin tamamen kaldırılması
Yerine büyük otobüs sistemine geçilmesi
Şoför ve hat sisteminin merkezi bir yapıya bağlanması
gibi radikal dönüşüm önerileri yer aldı.
Diğer şehirlerle karşılaştırma
Açıklamada Türkiye’deki bazı şehirlerin ulaşım modelleri de örnek gösterildi.
Kayseri: Raylı sistemin kademeli olarak hayata geçirildiği ve otobüslerle entegre edildiği şehir
Eskişehir: Tramvay hatlarının şehir içi ulaşımın ana omurgası haline geldiği kent
Diyarbakır: Nüfus artışı ve şehirleşmeye rağmen raylı sistemin henüz hayata geçirilmediği büyükşehir
Sosyal ve ekonomik etkiler tartışılıyor
Ulaşım sistemine ilişkin öneriler yalnızca teknik değil, sosyal yönüyle de tartışma yaratıyor.
Uzmanlara göre dolmuş sisteminin kaldırılması:
Binlerce esnafı etkileyebilir
Geçiş sürecinde ekonomik uyum planı gerektirir
Kamu-özel dengeyi değiştirebilir
Öte yandan entegre raylı sistem ve aktarma modeli:
Uzun vadede trafik yükünü azaltabilir
Yakıt ve zaman tasarrufu sağlayabilir
Şehir planlamasını modernleştirebilir
 “Memleket meselesi” vurgusu
Huzur Partisi Diyarbakır İl Teşkilatı açıklamasının sonunda, ulaşım meselesinin siyasi tartışmaların ötesinde bir “memleket sorunu” olduğu vurgulandı.
Açıklamada şu ifadeler yer aldı:
“Bu konu tüm siyasi mülahazaların ötesinde bir memleket davasıdır. Halkın modern, güvenli ve hızlı ulaşıma kavuşması için herkesin sorumluluk alması gerekmektedir.”
Sonuç
Diyarbakır’da toplu ulaşım üzerine yapılan bu kapsamlı öneri paketi, kentte uzun süredir tartışılan ulaşım sorunlarını yeniden gündeme taşıdı. Raylı sistem, entegrasyon ve dijitalleşme gibi modern şehircilik başlıkları öne çıkarken, dolmuş sisteminin geleceği ve ekonomik etkiler ise tartışmaların merkezinde yer alıyor.
Şehirde gözler şimdi, yerel yönetimlerin ve ilgili kurumların bu tür önerilere nasıl yanıt vereceğine çevrilmiş durumda.