Bir lokma, bir söz, bir imza, bir paylaşım… Küçük sandığımız bazı şeyler, mahşerde büyük bir hesabın konusu olabilir.

İnsan, Allah ile olan münasebetini çoğu zaman ibadetler üzerinden düşünür. Namaz, oruç, zekât, hac ve dua… Bunların hepsi kulluğun vazgeçilmezleridir. Fakat İslam bize başka bir hakikati daha hatırlatır: Allah’a karşı sorumluluğumuz olduğu gibi kullara karşı da sorumluluğumuz vardır.

İşte buna “kul hakkı” diyoruz.

Kul hakkı, sadece büyük hırsızlıklar veya açık zulümlerden ibaret değildir. Bir insanın malına, canına, onuruna, emeğine, zamanına, itibarına veya gönlüne haksız yere dokunmak da kul hakkıdır.

Kur’an’ın adalet çağrısı bu bakımdan son derece açıktır:

“Şüphesiz Allah adaleti, iyiliği ve yakınlara yardım etmeyi emreder; hayasızlığı, fenalığı ve azgınlığı yasaklar.” (Nahl, 90)

 

ALLAH’IN HAKKI VE KULUN HAKKI

İslam âlimleri, günahları değerlendirirken Allah’ın hakkı ile kulların hakkı arasında önemli bir ayrım yapmışlardır.

Allah’ın hakkına karşı işlenen günahlarda samimi tövbe, pişmanlık ve günahı terk etmek esastır. Fakat ortada bir insanın hakkı varsa mesele farklıdır.

Çünkü siz bir insanın malını haksız yere aldıysanız, sadece “Allah’ım beni affet” demek yetmez. Mümkünse o malı sahibine iade etmeniz gerekir.

Birinin hakkını yediyseniz, telafi etmeniz gerekir.

Birini incittiyseniz, gönlünü almanız gerekir.

Birinin itibarına zarar verdiyseniz, mümkün olduğu ölçüde zararı düzeltmeniz gerekir.

 

Çünkü kul hakkı, sadece Allah ile kul arasında kalan bir mesele değildir.

 

PEYGAMBERİMİZ (S.A.V)’İN “MÜFLİS” UYARISI

Kul hakkı konusunda en çarpıcı hadislerden biri “müflis” hadisidir.

Peygamber Efendimiz (S.A.V) ashabına:

“Müflis kimdir, biliyor musunuz?” diye sormuş; onlar da parası ve malı olmayan kimseyi söylemişlerdir.

Bunun üzerine Resûlullah (S.A.V) gerçek müflisi şöyle tarif etmiştir:

Kıyamet günü namaz, oruç ve zekâtla gelen; fakat insanlara sövmüş, iftira etmiş, haksızlık etmiş, mal yemiş, kan dökmüş veya insanlara vurmuş kimse… Sevapları hak sahiplerine dağıtılır. Sevapları bitince onların günahları kendisine yüklenir ve sonra ateşe atılır. (Müslim, Birr, 59)

Ne kadar sarsıcı!

Dünyada “çok ibadet ediyorum” diyerek kendimizi güvende hissetmemiz mümkün. Fakat başkalarının hakkına girmişsek, mesele ahirette bambaşka bir hâl alabilir.

Demek ki:

Secdemiz uzun olabilir; fakat elimiz insanların cebine uzanıyorsa büyük bir tehlikedeyiz.

Dilimiz Kur’an okuyabilir; fakat aynı dil insanlara iftira atıyorsa kendimizi hesaba çekmeliyiz.

 

KUL HAKKI SADECE PARA DEĞİLDİR

Kul hakkını sadece maddî meselelerle sınırlamak büyük bir yanılgıdır.

Bir insanın malı gibi itibarı da haktır.

Onuru da haktır.

Emeği de haktır.

Zamanı da haktır.

Özel hayatı da haktır.

 

Bazen bir insanın yıllarca kazandığı itibar, birkaç dakikalık bir dedikoduyla yıkılabiliyor.

Bazen sosyal medyada doğruluğu araştırılmadan yapılan tek bir paylaşım, bir insanın ailesini, işini veya toplumdaki itibarını etkileyebiliyor.

Kur’an bu konuda bizi uyarıyor:

“Ey iman edenler! Bir topluluk diğer bir toplulukla alay etmesin. Belki onlar kendilerinden daha hayırlıdırlar.” (Hucurât, 11) Ve devamında:

“Birbirinizin kusurunu araştırmayın ve birbirinizi gıybet etmeyin.” (Hucurât, 12)

Bugün bu ayetleri yalnızca sohbetlerde değil, telefonlarımızın ekranlarında da hatırlamamız gerekiyor.

Paylaşmadan önce düşünelim:

Bu doğru mu?

Bunun yayılması bir insanın hakkına zarar verir mi?

Allah’ın huzurunda bunu savunabilir miyim?

 

TİCARETTE KUL HAKKI

Kul hakkının en yaygın alanlarından biri ticarettir.

Eksik tartmak, malın kusurunu gizlemek, olmayan özelliği varmış gibi göstermek, sahte ürün satmak, borcu bilerek geciktirmek, işçinin emeğini zamanında vermemek… Bunların her biri ciddi bir ahlâk problemidir.

Kur’an:

“Ölçü ve tartıda hile yapanların vay haline!” (Mutaffifîn, 1) buyurur.

Peygamber Efendimiz (S.A.V)  de:

“Bizi aldatan bizden değildir.” buyurmuştur. (Müslim, Îmân, 164)

Helal kazanç sadece paranın cebimize girmesi değildir. O paranın gönlümüzü kirletmeden cebimize girmesidir.

 

AİLEDE VE MİRASTA KUL HAKKI

Bazen insan dışarıda son derece dürüst görünür; fakat en yakınlarının hakkını ihmal eder.

Kardeşinin miras hakkını küçümsemek…

Kız kardeşin hakkını “zaten o evlendi” diyerek yok saymak…

Yetimin malına el uzatmak…

Eşin hakkını hafife almak…

Çocuğa karşı adaletsiz davranmak…

Bunların hepsi ağır imtihanlardır.

Allah Teâlâ yetimlerin malları konusunda son derece ağır uyarıda bulunur:

“Yetimlerin mallarını haksız yere yiyenler, karınlarına ancak ateş doldurmuş olurlar.” (Nisâ, 10)

Öyleyse miras meselesini basit bir aile anlaşmazlığı olarak görmeyelim.

Miras, Allah’ın koyduğu ölçüdür. Kimsenin hakkı, başka birinin keyfine göre azaltılamaz.

 

İŞÇİNİN EMEĞİ, ÇALIŞANIN HAKKI

Günümüzün önemli meselelerinden biri de emek hakkıdır.

Bir insanın gününü, gücünü ve ömrünü satın alıyorsanız onun emeğine saygı göstermek zorundasınız.

Peygamberimiz (S.A.V)  Allah’ın kıyamet günü karşısına geçeceği üç kişiden birinin, çalıştırdığı işçinin ücretini vermeyen kimse olduğunu bildirmiştir. (Buhârî, İcâre, 10)

Çünkü ücret sadece bir rakam değildir.

O ücretin arkasında bir insanın emeği, ailesinin rızkı ve çocuklarının geleceği vardır. İşveren için de çalışan için de ölçü aynı olmalıdır:

Emanet, adalet ve helal…

 

KAMU MALI VE ORTAK HAK

Kul hakkının bir başka boyutu da kamu malıdır.

“Devletin malı, kimsenin malı değildir” düşüncesi İslam ahlâkıyla bağdaşmaz.

Devletin malı toplumun malıdır. Kamu malı, milyonlarca insanın hakkının birleştiği emanettir.

Bir kamu imkânını kişisel çıkar için kullanmak, görevi kötüye kullanmak, israf etmek veya yetkiyi şahsî menfaat için değerlendirmek; sadece idarî bir mesele değil, aynı zamanda emanet ve kul hakkı meselesidir.

Kur’an:

“Şüphesiz Allah size emanetleri ehline vermenizi emreder.” (Nisâ, 58)

 

PEKİ, KUL HAKKINA GİRDİYSEK NE YAPACAĞIZ?

En önemli soru budur.

Birincisi: Günahı terk edeceğiz.

İkincisi: Samimi pişmanlık duyacağız.

Üçüncüsü: Hakkı mümkünse sahibine iade edeceğiz.

Dördüncüsü: Zararı telafi etmeye çalışacağız.

Beşincisi: Helallik gerektiren durumda helallik isteyeceğiz.

 

Fakat burada ince bir nokta vardır:

Her durumda “gidip her şeyi anlatmak” doğru sonuç doğurmayabilir. Özellikle gıybet gibi durumlarda, yeniden anlatmak karşı tarafı daha fazla üzebilir. Böyle durumlarda ehil bir âlimden, olayın niteliğine göre nasıl telafi edileceği konusunda bilgi almak gerekir.

Önemli olan sadece “pişmanım” demek değil, mümkün olduğu ölçüde hakkı yerine koymaktır.

 

BUGÜN KENDİMİZE SORALIM

Kardeşlerim…

Belki bugün çok önemli bir soru sormanın zamanıdır:

Kimin hakkı bende?

Bir insanın parasını mı?

Bir işçinin emeğini mi?

Bir kardeşimin mirasını mı?

Bir yetimin hakkını mı?

Bir eşimin gönlünü mü?

Bir arkadaşımın itibarını mı?

Bir komşumun huzurunu mu?

Yoksa sosyal medyada hakkında konuştuğum bir insanın onurunu mu?

Belki de farkında olmadan birilerinin hakkına girdik.

O hâlde daha fazla beklemeyelim. Helalleşmenin yeri dünya, hesaplaşmanın yeri ahirettir.

 

SON SÖZ: MAHŞERDE PARANIN DEĞİL, HAKKIN GEÇECEĞİ GÜN

Dünya hayatında insanın parası, makamı, çevresi ve itibarı olabilir. Fakat mahşerde bunların hiçbirisi kul hakkını satın alamaz. Orada ne banka hesabımız konuşacak ne makamımız ne de çevremiz…

Hak konuşacak.

Peygamberimizin “müflis” hadisini yeniden hatırlayalım.

Belki de bugün en zengin görünen insan, ahirette en fakir insan olabilir. Çünkü gerçek zenginlik, insanların hakkını üzerinde taşımadan Rabbine kavuşmaktır.

Öyleyse gelin;

Hakkı yemeyelim.
Hakkımız olmayanı almayalım.
Gönül kırmayalım.
İtibarla oynamayalım.
Emeği sömürmeyelim.
Mirası çiğnemeyelim.
Kamu malına el uzatmayalım.
Sosyal medyada kul hakkına girmeyelim.
Ve üzerimizde hak varsa, yarını beklemeden telafi etmeye çalışalım.

Çünkü yarın, helalleşmek için çok geç olabilir.

 

ÖZET

Kul hakkı, Müslümanın hayatındaki en ciddi imtihanlardan biridir. Mal, miras ve emek kadar; insanın onuru, itibarı, zamanı ve gönlü de korunması gereken haklardandır.

Gerçek tövbe, yalnızca pişmanlık değil; mümkün olduğunca hakkı sahibine iade etmek ve zararı telafi etmektir.

 

DUAMIZ

Allah’ım!

Bildiğimiz ve bilmediğimiz bütün kul haklarından bizi muhafaza eyle.

Hakkına girdiğimiz kulların haklarını ödemeyi, gönüllerini almayı ve helalleşmeyi bize nasip eyle.

Bize verilen emanete ihanet ettirme.

Dilimizle kimseyi incittirme.

Elimizle kimsenin hakkına uzanma.

Ticaretimizde doğruluk, ailemizde adalet, işimizde emanet, toplumumuzda merhamet nasip eyle.

 

Rabbimiz!

Mahşer gününe üzerinde kul hakkı taşıyarak değil, insanların duasını almış bir kul olarak çıkmayı bizlere nasip eyle. Âmin.

SELAM, DUA, TEFEKKÜR VE MUHABBETLE…

Ahmet YOLDAŞ