Diyarbakır ve Şanlıurfa’da yoksulluk oranının Türkiye genelindeki ortak yoksulluk eşiğine göre yüzde 53’e ulaşması, yalnızca ekonomik bir veri değil; bölgeler arasındaki derin uçurumun, eşitsizliğin ve yıllardır çözülemeyen yapısal sorunların acı bir göstergesidir.

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfının (TEPAV) 17 Ekim 2026 tarihinde yayımladığı araştırmaya dayandırılan bu veri, bölgemizin içinde bulunduğu ekonomik ve sosyal tablonun ne kadar ağır olduğunu bir kez daha gözler önüne sermektedir.

Bu rakamın anlamı açıktır: Diyarbakır ve Şanlıurfa’da yoksulluk, birkaç hanenin kapısını çalan geçici bir sorun olmaktan çıkmış, toplumun geniş kesimlerini kuşatan bir gerçekliğe dönüşmüştür.

Bu tablo karşısında sormak gerekiyor: Ülkenin en verimli tarım arazilerine, köklü bir tarihe, güçlü bir kültürel mirasa ve büyük bir üretim potansiyeline sahip bu bölge, neden hâlâ yoksullukla anılmaktadır?

Toprağı bereketli, insanı çalışkan, potansiyeli yüksek bir coğrafyada milyonların geçim derdiyle boğuşması hangi ekonomik ve sosyal politikaların sonucudur?

Bölgemizin her alanda geri bırakılmışlığının göstergesi olan bu tabloyu yalnızca istatistiklere sığdırmak, gerçeğin üzerini örtmekten başka bir işe yaramaz.

Yoksulluk, rakamlardan ibaret değildir.

 Yoksulluk; okulda aç karnına ders dinleyen çocuğun sessizliğidir.

 Evine yeterli gıda götüremediği için kendini çaresiz hisseden annenin geceler boyu süren kaygısıdır.

 İş bulamadığı için geleceğini başka şehirlerde arayan gencin kırılan umududur.

 İlaç ve bakım masrafları arasında sıkışan yaşlının çaresizliğidir.

 Erişilebilir hizmetlere ulaşamadığı için toplumun dışında bırakılan engellinin görünmeyen mücadelesidir.

Yoksulluk, yalnızca cebin boşalması değil, insanın geleceğe dair inancının da aşınmasıdır.

Yoksulluğun en ağır yükünü kimler taşıyor?

Diyarbakır’da yoksulluğun çocuklar, kadınlar, gençler, yaşlılar ve engelliler üzerindeki etkileri kapsamlı biçimde incelenmek zorundadır.

 Ancak mesele yalnızca araştırma yapmakla sınırlı kalmamalıdır.

Asıl soru şudur: Bugüne kadar ne yapıldı, hangi politikalar uygulandı, hangi sonuçlar alındı ve bundan sonra hangi somut adımlar atılacak?

Çocuk yoksulluğu, bir toplumun geleceğinden eksilmesidir.

Yeterli beslenemeyen, eğitim olanaklarına eşit biçimde erişemeyen ve ailesinin ekonomik sıkıntıları altında büyüyen çocukların karşısına çıkan engeller, yalnızca bugünü değil, yarını da karartır.

 Yoksulluğun çocuğun kaderini belirlediği bir yerde fırsat eşitliğinden söz etmek, kâğıt üzerinde kalan bir iddiadan öteye geçemez.

Kadınlar ise yoksulluğun çoğu zaman görünmeyen ama en ağır yükünü taşımaktadır. Kayıt dışı çalışma, güvencesiz istihdam, bakım sorumlulukları ve ekonomik bağımlılık, kadınların yaşamını daha da zorlaştırmaktadır.

 Kadınların ekonomik hayata katılımını güçlendirmeden, istihdam olanaklarını artırmadan ve sosyal destek mekanizmalarını yaygınlaştırmadan yoksullukla mücadelede kalıcı başarı sağlanamaz.

Gençler açısından tablo daha da düşündürücüdür.

 İşsizlik, düşük ücretler ve sınırlı mesleki fırsatlar, gençlerin kendi şehirlerinde gelecek kurma umutlarını zayıflatmaktadır.

Bir bölgenin gençleri yaşadıkları yerde tutunamıyor, emeğinin karşılığını alamıyor ve geleceğini başka coğrafyalarda aramak zorunda kalıyorsa burada yalnızca bireysel bir sorun değil, ciddi bir kalkınma meselesi vardır.

Yaşlılar ve engelliler içinse yoksulluk, çoğu zaman temel ihtiyaçlara erişim mücadelesine dönüşmektedir.

Gelir yetersizliği, sağlık hizmetlerine erişimde yaşanan güçlükler, bakım ihtiyacı ve fiziksel çevrenin erişilebilir olmaması, zaten kırılgan olan yaşam koşullarını daha da ağırlaştırmaktadır.

Bu nedenle Diyarbakır’da yoksulluğun bütün boyutlarıyla ortaya konulması; yaş, cinsiyet, engellilik, eğitim, istihdam ve hane geliri gibi değişkenler üzerinden incelenmesi gerekmektedir.

 Fakat hazırlanacak raporların raflarda unutulması değil, uygulanabilir politikalara dönüşmesi şarttır.

Bereketli topraklarda neden yoksulluk büyüyor?

Diyarbakır ve Şanlıurfa, tarımsal üretim açısından büyük bir potansiyele sahiptir.

 Verimli topraklar, tarımsal üretim kültürü ve bölgenin coğrafi avantajları, doğru politikalarla güçlü bir ekonomik kalkınmanın temelini oluşturabilir.

 Buna rağmen üretim potansiyelinin toplumun refahına yeterince yansımaması, üzerinde ciddiyetle durulması gereken bir çelişkidir.

Toprak var ama üretici emeğinin karşılığını alamıyorsa, üretim var ama katma değer bölgede kalmıyorsa, tarımsal potansiyel var ama gençler işsizse burada yalnızca yoksulluğu değil, kaynakların nasıl değerlendirildiğini de tartışmak gerekir.

Tarım arazilerinin verimli kullanılması, sulama altyapısının güçlendirilmesi, çiftçinin girdi maliyetlerinin azaltılması, kooperatifçiliğin desteklenmesi ve tarımsal ürünlerin işlenerek katma değerli ürünlere dönüştürülmesi bölgesel kalkınmanın temel başlıkları arasında yer almalıdır.

 Tarıma dayalı sanayi geliştirilmeli, küçük üretici korunmalı, kırsal bölgelerde istihdam yaratılmalı ve üreticinin pazara erişimi kolaylaştırılmalıdır.

Mesele yalnızca daha fazla üretmek değildir; üretimden elde edilen gelirin adil biçimde paylaşılmasıdır.

Bir bölgenin toprağı zengin, insanı yoksul kalıyorsa bu çelişkiyi sorgulamak herkesin sorumluluğudur.

Peki, bundan sonra ne yapılacak?

Yoksulluğun Diyarbakır’ın ve bölgenin değişmez kaderi olmaktan çıkarılması için söz değil, sonuç üreten politikalar gereklidir.

Öncelikle Diyarbakır özelinde kapsamlı bir yoksulluk haritası hazırlanmalı; hangi ilçelerde, mahallelerde ve toplumsal gruplarda yoksulluğun daha derin yaşandığı belirlenmelidir.

 Çocukların beslenme ve eğitim ihtiyaçları, kadınların istihdam olanakları, gençlerin iş bulma koşulları, yaşlıların bakım gereksinimleri ve engellilerin hizmetlere erişimi ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Sosyal yardımlar elbette gereklidir; ancak yoksullukla mücadele yalnızca yardım dağıtımına indirgenemez.

 İnsanları sürekli yardıma muhtaç bırakan koşulları değiştirmek, kalıcı ve güvenceli istihdam yaratmak, nitelikli eğitimi yaygınlaştırmak ve üretim kapasitesini güçlendirmek zorundayız.

Yerel yönetimler, merkezi idare, üniversiteler, sivil toplum kuruluşları, meslek odaları ve özel sektör ortak bir sorumluluk anlayışıyla hareket etmelidir.

Belirlenen hedefler, ayrılan bütçeler ve elde edilen sonuçlar kamuoyuyla düzenli olarak paylaşılmalı.

 Yoksullukla mücadelede başarı, yapılan açıklamaların sayısıyla değil, yoksulluğun ne ölçüde azaldığıyla ölçülmelidir.

Diyarbakır’da yaşayan bir çocuğun geleceği, ailesinin gelir düzeyine mahkûm edilmemelidir. Bir kadın ekonomik bağımsızlığını kazanmak için mücadele ederken yalnız bırakılmamalıdır.

 Bir genç, yaşadığı şehirde iş bulamadığı için göç etmek zorunda hissetmemelidir.

Bir yaşlı, yaşamının son dönemini geçim kaygısıyla geçirmemelidir. Bir engelli, temel hizmetlere erişmek için her gün yeni bir engelle karşılaşmamalıdır.

Bu kader değil, değiştirilmesi gereken bir düzendir

Diyarbakır ve Şanlıurfa’da yoksulluğun yüzde 53’e ulaştığını ortaya koyduğu belirtilen araştırma, yalnızca bir ekonomik göstergenin tartışılması için değil, bölgenin geleceğinin yeniden düşünülmesi için de bir fırsat olarak görülmelidir.

 Araştırmanın kapsamı ve ölçüm yöntemi elbette dikkatle incelenmelidir; ancak ortaya konulan tablo, bölgesel eşitsizliklerin nedenlerini ve çözüm yollarını tartışma zorunluluğunu ortadan kaldırmaz.

Artık şu sorunun cevabı verilmelidir:

Bu bölgenin yoksulluğunu azaltmak için kim, ne zaman, hangi kaynağı kullanarak, hangi sonucu elde etmeyi hedeflemektedir?

Bu soruya açık ve ölçülebilir yanıtlar verilmediği sürece yoksulluk üzerine yapılan tartışmalar, birbirini tekrar eden açıklamalardan ibaret kalacaktır.

Diyarbakır’ın ve bölgenin ihtiyacı, yoksulluğu normalleştiren bir anlayış değil, onu ortadan kaldırmayı hedefleyen kararlı bir iradedir.

Bereketli toprakların, çalışkan insanların ve büyük üretim potansiyelinin bulunduğu bir coğrafyada yoksulluğun kuşaktan kuşağa aktarılması kabul edilemez.

Bir çocuğun açlığı kader değildir.

Bir kadının yoksulluğu kader değildir.

Bir gencin işsizliği, bir yaşlının çaresizliği, bir engellinin toplumdan dışlanması kader değildir.

"Kader" diye sunulan şey, çoğu zaman değiştirilmesi gereken ekonomik ve sosyal koşulların adıdır.

Diyarbakır’ın ve Şanlıurfa’nın insanları yoksulluğa mahkûm değildir.

Bu bölge, yalnızca sorunlarıyla değil, üretimiyle, emeğiyle, kültürüyle ve kalkınma potansiyeliyle anılmayı hak etmektedir.

 Bunun için gerekli olan, bölgenin gerçeklerini görmezden gelmek değil; bu gerçeklerle yüzleşmek ve çözüm üretmektir.

Çünkü bir ülkenin gerçek kalkınması, yalnızca zengin şehirlerinin büyümesiyle ölçülemez.

Kalkınma, en yoksul bölgesindeki insanın da insanca yaşayabildiği gün anlam kazanır.

Diyarbakır’da yoksulluk bir kader olmaktan çıkmalıdır.

Bunun için artık yalnızca neden yoksul olduğumuzu değil, bu yoksulluğu sona erdirmek için ne yapılacağını konuşmanın ve harekete geçmenin zamanıdır.