Sabah uyanır uyanmaz ilk elimize uzandığımız, gün boyunca masadan ayıramadığımız ve uyumadan önce baktığımız son şey olan akıllı telefonlar, hayatımızı kolaylaştıran birer yardımcı olmaktan çıkıp irademizi esir alan sessiz kelepçelere dönüştü.

Konu sadece yetişkinler olarak bizim vakit kaybetmemizle sınırlı değil; asıl tehlike, bu dijital dünyanın içine doğan ve beyin gelişimi henüz tamamlanmamış olan çocuklarımızı da tehdit ediyor.

Gece yatmadan önce ekrandan yayılan o mavi ışık uyku hormonu melatonini baskılıyor, sabahları yorgun ve uyanık olmamıza engel oluyor. Sürekli başımız öne eğik şekilde ekrana bakmaktan boyun fıtıkları, sırt ağrıları ve duruş bozuklukları kapımızı çalıyor. Gözlerdeki kuruluk ve yanma da işin tuzu biberi.

Üstelik sosyal medyada gördüğümüz sahte kusursuz hayatlar zihnimizde amansız bir yetersizlik ve anksiyete dalgası yaratıyor, derinlemesine odaklanma becerimizi yok ediyor.

Çocuklarımız ise bu süreçte çok daha savunmasızlar. Erken yaşta maruz kaldıkları aşırı ekran süresi; konuşma gecikmelerine, dikkat eksikliğine, öfke nöbetlerine ve sosyal becerilerde zayıflamaya yol açıyor. Gerçek dünyayı keşfetmesi gereken minik zihinler, ekrandaki hızlı akışa hapsoluyor.

Türkiye olarak biz de bu dijital fırtınanın tam merkezindeyiz; hem yetişkinler hem de çocuklarımız adına dünya ortalamasının üzerinde bir ekran ve sosyal medya tüketimimiz var.

Peki bu platformlar bizi ve çocuklarımızı neden bu kadar bağlıyor?

Çünkü arkalarında milyar dolarlık algoritmalar var. Sonsuz kaydırma özellikleri, bildirimler ve kişiselleştirilmiş içerikler beynimizin ödül mekanizmasını sürekli tetikliyor. "Ürün bedava ise, ürün sizsiniz" kuralı gereği kişisel verilerimiz anbean izleniyor, dolandırıcılık tuzakları ve hesap silmeyi imkansızlaştıran karanlık tasarımlarla etrafımız sarılıyor. Çocuklar için tasarlanan masum görünümlü oyunlar ve videolar bile onları ekran başında tutmak için benzer psikolojik tuzaklarla dolu.

Sağlık açısından işin gidişatı ise gerçekten alarm verici bir boyuta ulaşıyor.

Uzmanlar; sürekli hızlı akışa maruz kalan beyinlerin derinlemesine düşünme ve odaklanma becerilerini kaybettiğini, gelecekte kronik dikkat eksikliği ve hafıza problemlerinin katlanarak artacağını belirtiyor.

Henüz gelişmekte olan omurgalar erken yaşta omurga cerrahisi gerektirecek deformasyonlarla karşılaşıyor, hareketsiz yaşam obezite ve tip 2 diyabeti tetikliyor, miyop salgını ise çocukların görme sağlığını tehdit ediyor.

Yalnızlaşan, yüz yüze iletişim kuramayan, empati yeteneği zayıflayan bireylerin sayısı her geçen gün artıyor.

Önlem alınmazsa bu gidişat, sadece bedenimizi değil, nesillerin zihinsel sağlığını ve sosyal bağlarını tehdit eden küresel bir sağlık salgınına doğru ilerliyor.

Gelecekte bizi bekleyen bu karanlık tablonun önüne geçmek için sağlık alanında ve günlük hayatta acilen köklü tedbirler almamız şarttır.

Bireysel olarak telefonun ekran süresi araçlarıyla gerçeği görüp yüzleşmek, yatak odasını ve yemek masasını telefonsuz bölge ilan etmek, gereksiz bildirimleri kapatmak ve ekranı gri tonlamaya çevirmek ilk adımlardır.

Toplumsal ve kamusal düzeyde ise; okullarda erken yaşta dijital okuryazarlık eğitimlerinin zorunlu hale getirilmesi, çocuklara yönelik dijital içeriklerin ve oyunların sıkı denetimden geçirilmesi, hatta tıpkı sigarada olduğu gibi ekran bağımlılığını tetikleyen algoritmik tasarımlara yasal sınırlamalar getirilmesi hayati önem taşımaktadır.

Özellikle çocuklarımız için ekranı bir bebek bakıcısı veya susturucu olarak kullanmaktan vazgeçmeli, onlara sokakta oynayabilecekleri, kitap okuyabilecekleri ve sıkılma lüksünü yaşayabilecekleri alanlar açmalıyız.

Bütün bu tuzaklardan korunarak teknolojinin kölesi değil, sahibi olduğumuz bir dengeyi kurmak geleceğimiz olan çocuklarımız ve kendi sağlığımız için ertelenemez bir sorumluluktur.

Unutmayalım ki bu gidişatta sadece sağlığımız değil, geleceğimiz de tehlikede.

Sağlıklı günler dilerim...