Mustafa Şentürk

Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında imzalanan Mekke Anlaşması, üç ülke arasında savunma ve güvenlik alanındaki iş birliğini yeni bir aşamaya taşıyan stratejik bir adım olarak değerlendiriliyor.

Anlaşmanın Türk dünyası ve İslam dünyası açısından Asya'dan Ortadoğu'ya, Körfez'den Balkanlar'a kadar uzanan geniş bir coğrafyada yeni iş birliklerinin önünü açabileceği ifade ediliyor.

NATO Zirvesi sonrasında yeni stratejik denklem

NATO Zirvesi sonrasında gerçekleşen Mekke Anlaşması, Türkiye'nin savunma ve güvenlik politikaları açısından yeni bir stratejik arayışın göstergesi olarak yorumlanıyor.

Metinde, mevcut uluslararası kurumların küresel güvenlik sorunlarını çözmekte yetersiz kaldığı savunulurken, Türkiye'nin kendi güvenlik ihtiyaçları doğrultusunda bölgesel ve küresel ölçekte yeni yapılanmalar geliştirmesi gerektiği görüşü dile getiriliyor.

Bu yaklaşım, Türkiye'nin yalnızca mevcut güvenlik mimarilerinin içinde yer alan bir ülke değil, aynı zamanda yeni güvenlik mimarileri kuran ve şekillendiren bir aktör olması gerektiği düşüncesine dayanıyor.

Türkiye'nin Asya'dan Balkanlar'a ve okyanuslara kadar uzanan coğrafyada ülkeleri aynı masa etrafında toplayabilecek bir diplomatik ve stratejik merkez haline gelmesi gerektiği ifade ediliyor.

Bu çerçevede, “Türkiye oyun oynayan değil, oyun kurup oynatan Türkiye” anlayışı öne çıkarılıyor.

Mekke ve Medine'nin güvenliği tartışması

Mekke Anlaşması'nın savunma ve silahlı kuvvetler alanındaki iş birliğini genişletmesi halinde, sürecin zaman içerisinde daha kapsamlı bir güvenlik yapılanmasına dönüşebileceği öngörülüyor.

Metinde özellikle Mekke ve Medine'nin güvenliği üzerinde durulurken, Türkiye'nin bölgesel güvenlikte daha fazla sorumluluk üstlenebileceği bir modelin ortaya çıkabileceği savunuluyor.

Türkiye'nin savunma sanayii kapasitesi, Suudi Arabistan'ın finansal gücü ve Pakistan'ın büyük ordusu ile nükleer caydırıcılığının birbirini tamamlayan unsurlar olduğu belirtiliyor.

Bu üç unsurun koordinasyonunun, Orta Doğu, Körfez, Kızıldeniz ve Hint Okyanusu'ndaki güvenlik dengelerini etkileyebilecek yeni bir bölgesel güvenlik mimarisi oluşturabileceği değerlendiriliyor.

“İslam NATO'su” tartışması

Anlaşmaya ilişkin değerlendirmelerde en dikkat çekici başlıklardan biri ise “İslam NATO'su” olarak nitelendirilen yeni güvenlik yapılanması.

Metinde, Mekke Anlaşması'nın yalnızca siyasi bir mutabakat olarak kalmaması; ortak askeri tatbikatlar, eğitim faaliyetleri, savunma sanayii projeleri, teknoloji geliştirme ve ortak üretim gibi alanlarda genişletilmesi gerektiği savunuluyor.

Ortak savunma yapısının işlerlik kazanması için ülkelerin askeri unsurlarının birlikte çalışabilirliğinin geliştirilmesi gerektiği belirtilirken, tatbikat ve eğitim faaliyetlerinin bu sürecin önemli parçaları olacağı ifade ediliyor.

Asya'dan Ortadoğu'ya, Körfez'den Balkanlar'a kadar geniş bir coğrafyada müttefik ülkelerin askeri eğitim ve tatbikatlarının geliştirilmesiyle Türkiye'nin bu yapılanmada merkezi bir rol üstlenebileceği öngörülüyor.

Katar, Azerbaycan, BAE, Endonezya ve Malezya ihtimali

Mekke Anlaşması'nın zaman içinde genişleyerek Katar, Azerbaycan, Birleşik Arap Emirlikleri, Endonezya veya Malezya gibi ülkelerin katılımına açılması halinde, yapılanmanın hem askeri hem de ekonomik açıdan çok daha etkili bir bölgesel güvenlik platformuna dönüşme potansiyeli taşıdığı ifade ediliyor.

Askeri strateji ve teknolojide gelişmiş, aynı zamanda Ortadoğu'dan Türk dünyasına kadar güven verebilen ülkelerin kurulacak yapıda kurucular kurulu üyesi olması gerektiği görüşü de metinde yer alıyor.

Türkiye'nin savunma sanayii kritik unsur

Yeni stratejik yapılanmanın temel unsurlarından birinin savunma sanayii olması gerektiği belirtiliyor.

Türkiye'nin gelişmiş savunma sanayii ve İHA/SİHA teknolojileri, Suudi Arabistan'ın güçlü mali kaynakları ve Pakistan'ın büyük ordusu ile nükleer caydırıcılığı, üç ülkenin stratejik kapasitesini birbirini tamamlayan unsurlar olarak öne çıkarıyor.

Bu kapsamda ortak üretim, teknoloji transferi ve savunma ihracatının artırılması için yeni fırsatlar doğabileceği değerlendiriliyor.

Savunma sanayii iş birliğinin yanı sıra enerji, ticaret yolları, deniz güvenliği ve ekonomik yatırımların da ortak stratejik yapının önemli ayakları olabileceği ifade ediliyor.

Kızıldeniz, Babülmendep ve Basra Körfezi

Üç ülke arasındaki koordinasyonun Kızıldeniz, Babülmendep Boğazı ve Basra Körfezi gibi dünya ticareti açısından kritik deniz yollarının güvenliği konusunda da iş birliğini güçlendirebileceği belirtiliyor.

Diplomatik açıdan ise Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan'ın uluslararası krizlerde ortak tutum geliştirmesinin üç ülkenin uluslararası diplomatik ağırlığını artırabileceği değerlendiriliyor.

İran da stratejik denklemde

Metinde İran'ın da bölgesel güvenlik denkleminde göz ardı edilmemesi gerektiği vurgulanıyor.

İran'ın yaşadığı askeri baskılara rağmen yeraltı altyapısı ve savunma sanayii kapasitesinin bulunduğu, bu nedenle bölgesel güvenlik mimarisinde İran'ın da dikkate alınmasının kaçınılmaz olduğu ifade ediliyor.

Türkiye ile Pakistan'ın yanı sıra İran gibi ülkelerle savunma, teknoloji ve stratejik alanlarda iş birliği yapılabileceği yönündeki görüş de dile getiriliyor.

Nükleer teknoloji ve caydırıcılık vurgusu

Metinde, yüksek teknoloji, nükleer enerji, denizaltı teknolojileri, havacılık, uzay ve kara sistemlerinden oluşan geniş bir savunma sanayii kapasitesinin İslam dünyası açısından stratejik önem taşıdığı savunuluyor.

Konvansiyonel savaşlardan teknoloji savaşlarına geçilen yeni dönemde, savunma sanayii ve caydırıcılık teknolojilerinde ortak projeler geliştirilmesi gerektiği belirtiliyor.

Türkiye ve Pakistan'ın özellikle stratejik teknoloji alanında ortak projeler geliştirmesinin iki ülke açısından önemli kazanımlar sağlayabileceği ifade ediliyor.

Bununla birlikte, nükleer silahlar ve füze sistemleri gibi alanlar uluslararası hukuk, yayılmanın önlenmesi ve güvenlik bakımından son derece hassas konular olduğundan, bu başlıkların gelecekteki herhangi bir iş birliğinde uluslararası yükümlülükler çerçevesinde ele alınması gerekiyor.

“Finans kaynakları İslam dünyasının güvenliğine yönelmeli”

Metinde ekonomik boyuta da dikkat çekiliyor.

Ortadoğu ülkelerinin askeri ve teknolojik ihtiyaçları bulunduğu belirtilirken, finansal kaynakların bölgesel savunma sanayii, teknoloji ve stratejik altyapı yatırımlarına yönlendirilmesi gerektiği savunuluyor.

Petrol kaynakları ve finans gücünün geçmişte büyük ölçüde Batı dünyasına aktarıldığı görüşü dile getirilirken, bundan sonraki dönemde İslam dünyasının finans kaynaklarını kendi güvenlik, teknoloji ve savunma sanayii kapasitesini geliştirmek için kullanması gerektiği ifade ediliyor.

Bu modelin hayata geçirilmesi halinde Türkiye'nin savunma sanayii ve teknoloji alanındaki kapasitesiyle bölgesel ekonomiye yön veren ülkelerden biri olabileceği öne sürülüyor.

“Terörsüz Türkiye” ve bölgesel güvenlik

Mekke Anlaşması, metinde “Terörsüz Türkiye” hedefiyle de ilişkilendiriliyor.

Türkiye'nin komşu ülkelerle ilişkilerini güçlendirerek terörün bölgeden temizlenmesine katkı sağlaması, Ortadoğu'da güvenlik ve istikrarın güçlendirilmesi gerektiği belirtiliyor.

Türkiye'nin bölgede barış, kardeşlik ve adalet temelinde yeni bir gelecek inşa edebilecek bir aktör olduğu görüşü savunuluyor.

15-20 yıllık yeni yapılanma öngörüsü

Metinde, söz konusu yapılanmanın kısa vadeli bir siyasi anlaşmanın ötesine geçerek 15-20 yılı aşan bir süreç içerisinde kurumsallaşabileceği öngörülüyor.

Bu süreçte siyasi ve stratejik yapılanmadan askeri organizasyona, ortak tatbikatlardan savunma sanayii yatırımlarına kadar geniş kapsamlı bir teşkilatlanma modelinin oluşturulabileceği ileri sürülüyor.

Bu perspektifte, mevcut NATO yapılanmasının yanında veya dışında, İslam dünyasının kendi güvenlik ihtiyaçlarına cevap verebilecek yeni bir bölgesel güvenlik teşkilatının ortaya çıkabileceği savunuluyor.

Fidan'ın “NATO'nun 5. maddesiyle teknik olarak aynı” açıklaması

Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın niteliğine ilişkin değerlendirmelerde Dışişleri Bakanı Hakan Fidan'ın açıklamaları da önem taşıyor.

Fidan, anlaşmanın NATO'nun kolektif savunmayı düzenleyen 5. maddesiyle teknik açıdan benzerlik taşıdığını belirterek, bunun bir güvenlik paktı oluşturduğunu ve ülkelerin birbirlerinin koruyucu desteğinden faydalanmak amacıyla ittifaka katılma kararı aldığını ifade etti.

Fidan ayrıca anlaşmanın herhangi bir ülkeye karşı oluşturulmadığını belirterek, Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan'ın yayılmacı bir dış politika izlemediğini ve “Bize saldırmayan hiçbir ülke hedefimizde değil” anlayışını vurguladı.

Bu açıklamalar, anlaşmanın bölgesel güvenlik ve karşılıklı savunma kapasitesini artırmaya yönelik olduğunu ortaya koyarken, kamuoyunda kullanılan “İslam NATO'su” tanımının ise gelecekteki olası genişleme ve kurumsallaşma senaryolarına ilişkin bir siyasi-stratejik yorum niteliği taşıyor.

36 yıl önce gündeme gelen fikir yeniden tartışılıyor

Metinde ayrıca yaklaşık 36 yıl önce gündeme getirildiği belirtilen “İslam NATO'su” fikrinin, bugün Türkiye'nin öncülüğünde gerçekleşen Mekke Anlaşması ile yeniden tartışmaya açıldığı ifade ediliyor.

Bu bakış açısına göre Mekke, yalnızca anlaşmanın adı değil, aynı zamanda İslam dünyasının güvenlik, savunma, teknoloji ve ekonomik iş birliği bakımından yeni bir stratejik vizyonunun sembolü olarak görülüyor.

Dünyanın merkezinde İstanbul vizyonu

Metnin genel stratejik perspektifinde İstanbul, Asya ile Avrupa'yı, Türk dünyası ile İslam dünyasını, Ortadoğu ile Balkanlar'ı birbirine bağlayan merkezi bir aktör olarak konumlandırılıyor.

Türkiye'nin savunma, ekonomi, teknoloji ve diplomasi alanlarında güçlenmesiyle İstanbul'un küresel stratejik kararların merkezlerinden biri haline gelebileceği öne sürülüyor.

Bu yaklaşımın temelinde Türkiye'nin yalnızca gelişmeleri takip eden değil, stratejik gelişmeleri yönlendiren, ülkeleri aynı masa etrafında buluşturan ve kendi teknolojik kapasitesiyle yeni ittifaklar oluşturabilen bir güç olması gerektiği düşüncesi bulunuyor.

Sonuç: Mekke'den yeni bir güvenlik mimarisine

Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasındaki Mekke Anlaşması'nın gelecekte hangi ölçekte kurumsallaşacağı ve başka ülkelerin bu yapıya katılıp katılmayacağı zaman içerisinde ortaya çıkacak.

Ancak savunma sanayii, ortak üretim, teknoloji geliştirme, askeri eğitim, tatbikat, enerji, ticaret ve diplomatik koordinasyon alanlarında iş birliğinin derinleşmesi halinde anlaşmanın bölgesel güvenlik mimarisi açısından önemli sonuçlar doğurabileceği değerlendiriliyor.

Metnin ortaya koyduğu stratejik vizyon ise Mekke'yi yeni bir güvenlik anlayışının başlangıç noktası olarak görüyor: Türkiye'nin liderliğinde, İslam dünyasının kendi savunma ve teknoloji kapasitesini geliştirdiği, bölgesel ülkelerin ortak güvenlik sorumluluğu üstlendiği ve İstanbul'un bu geniş stratejik ağın merkezlerinden biri haline geldiği yeni bir dönem.

Bu perspektifte “İslam NATO'su”, mevcut haliyle doğrulanmış bir teşkilat isminden ziyade, Mekke Anlaşması'nın gelecekte genişleyerek ulaşabileceği olası siyasi, askerî ve ekonomik yapılanmayı tanımlayan stratejik bir vizyon olarak öne çıkıyor.

Mekke'nin sembolik anlamı üzerinden ortaya konulan bu vizyonun temel hedefi ise Türkiye, Türk dünyası, İslam dünyası ve bölgesel ortaklar arasında daha güçlü bir savunma, teknoloji, ekonomi ve güvenlik iş birliği oluşturmak olarak ifade ediliyor.