Mehmet Zeki Özer
Samer Saha Araştırmaları Merkezi, kamuoyunun “Millî Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun” başlığıyla yasalaşan Çerçeve Yasa’ya ilişkin görüşlerini ölçmek amacıyla bir saha araştırması gerçekleştirdi.

8-20 Ağustos 2026 tarihleri arasında çevrim içi gerçekleştirilen araştırmaya Diyarbakır, İstanbul, Van, Mardin, Ankara, İzmir, Batman, Adıyaman, Şanlıurfa, Gaziantep, Ağrı, Adana, Balıkesir, Malatya, Muş, Şırnak, Mersin, Hakkari, Bingöl, Bursa ve Tekirdağ’da yaşayan toplam 1.166 kişi katıldı.

Dört kişiden üçü yasayı destekliyor
Araştırmaya göre katılımcıların yüzde 77,7’si Çerçeve Yasa’yı destekliyor. Yasaya karşı çıkanların oranı ise yüzde 4,7’de kalıyor.

Ancak yasaya verilen yüksek desteğe rağmen katılımcıların yüzde 78,7’si düzenlemeyi kalıcı barışın sağlanması açısından “yetersiz” veya “kesinlikle yetersiz” buluyor.

Seçmen tercihleri üzerinden yapılan karşılaştırmada destek oranı YSP/HDP seçmenlerinde yüzde 90,3, CHP seçmenlerinde yüzde 64,1 ve AK Parti seçmenlerinde yüzde 58,4 olarak ölçüldü.

Yasanın kalıcı barış açısından yetersiz olduğunu düşünenlerin oranı ise CHP seçmenlerinde yüzde 91,4, YSP/HDP seçmenlerinde yüzde 89,6 seviyesine ulaştı. Diğer parti seçmenlerinde bu oran yüzde 80 olurken, oy kullanmayanlarda yüzde 63,1 olarak kaydedildi.

AK Parti seçmenlerinde ise yüzde 25’lik kesim yasayı yeterli bulurken, yüzde 37,5’i yetersiz, yüzde 37,5’i ise kararsız olduğunu belirtti.

En önemli başlık uygulama süreci
Araştırmanın dikkat çeken sonuçlarından biri, yasanın nasıl uygulanacağına ilişkin kaygıların yüksek olması oldu.

Katılımcıların yüzde 47,1’i yasanın uygulanması sırasında sorun yaşanacağını düşünürken, yüzde 33,1’i “kısmen” sorun yaşanacağını belirtti. Böylece uygulama konusunda tamamen veya kısmen sorun bekleyenlerin toplam oranı yüzde 80,2’ye ulaştı.

Bu beklenti CHP seçmenlerinde yüzde 89,8, YSP/HDP seçmenlerinde yüzde 85,4, diğer parti seçmenlerinde yüzde 80 ve AK Parti seçmenlerinde yüzde 71,6 olarak ölçüldü.

Araştırmaya göre uygulama sürecine ilişkin kaygı özellikle diğer parti seçmenlerinde yüksek. Bu grupta kaygı belirtenlerin oranı yüzde 80 olurken, oran CHP seçmenlerinde yüzde 68,4, YSP/HDP seçmenlerinde yüzde 55,4 ve oy kullanmayanlarda yüzde 52,6 olarak hesaplandı.

AK Parti seçmenlerinde ise yüzde 45,8 ile “hayır, kaygı duymuyorum” yanıtı öne çıktı.

“Devam yasaları gecikmemeli”
Araştırmanın bir diğer önemli sonucu, Çerçeve Yasa’nın ardından çıkarılması beklenen düzenlemelere ilişkin beklenti oldu.

Katılımcıların yüzde 66,8’i devam yasalarının uygulamanın başlamasından sonra en kısa zamanda çıkarılmasını istedi. “3-5 ay içinde” seçeneği de eklendiğinde, ilk beş ay içerisinde yeni düzenlemelerin hayata geçirilmesini isteyenlerin oranı yüzde 88,9’a yükseldi.

Katılımcıların yüzde 87’si ise devam yasalarının çıkarılmamasından tamamen veya kısmen kaygı duyduğunu belirtti.

MGK şartına destek sınırlı
PKK militanlarının düzenlemeden yararlanmasının, silahların tamamen bırakıldığına ilişkin MGK teyit/tespit raporuna bağlanmasına yönelik görüşlerde ise karşıt görüşler öne çıktı.

Katılımcıların yüzde 45,4’ü bu şarta karşı çıkarken, destekleyenlerin oranı yüzde 20,5’te kaldı. Katılımcıların yüzde 29,8’i ise tarafsız olduğunu belirtti.

Seçmen gruplarında da farklılaşma görüldü. AK Parti seçmenlerinin yüzde 36,1’i şartı desteklerken, yüzde 29,2’si karşı çıktı. CHP seçmenlerinde destek yüzde 24,8, karşı çıkma yüzde 38,4 oldu.

YSP/HDP seçmenlerinde ise şarta karşı çıkanların oranı yüzde 55,9’a yükseldi. Bu grupta destek yüzde 15,6 olarak ölçülürken, yüzde 25,7 tarafsız kaldı.

Kürt meselesinin çözümü konusunda beklenti sınırlı
Araştırmaya katılanların yüzde 47,1’i Çerçeve Yasa’nın Kürt meselesini “kısmen” çözebileceğini düşünüyor.

Yasanın Kürt meselesinin çözümünü sağlayacağını düşünenlerin oranı yüzde 10,5’te kalırken, çözmeyeceğini düşünenlerin toplam oranı yüzde 42,4 oldu.

Yasanın Kürt meselesini çözmeyeceğini belirtenlerin oranı AK Parti seçmenlerinde yüzde 25, CHP seçmenlerinde yüzde 44,7 ve YSP/HDP seçmenlerinde yüzde 44,8 olarak ölçüldü.

Demokratik reform talepleri yüzde 80’in üzerinde
Araştırmada katılımcılara olası devam düzenlemelerine ilişkin görüşleri de soruldu. Tüm başlıklarda destek oranının yüzde 80’in üzerinde olması dikkat çekti.

En yüksek destek, anadilde eğitim hakkına ilişkin düzenlemelerde yüzde 88,9, yasanın kapsamını genişletecek ikinci bir düzenlemede ise yüzde 87,1 olarak ölçüldü.

Terörle Mücadele Kanunu ve Türk Ceza Kanunu’nda değişiklik yapılması, seçme ve seçilme hakkının güçlendirilmesi, kayyım uygulamasının kaldırılması, Kürt kimliğinin anayasal güvence altına alınması, düşünce, ifade ve örgütlenme özgürlüklerinin genişletilmesi ile yerel yönetimlerin güçlendirilmesi de yüksek destek gören başlıklar arasında yer aldı.

Sürecin kilit aktörü TBMM
Araştırmada bundan sonraki süreçte en etkili olması beklenen aktörler de soruldu. Türkiye Büyük Millet Meclisi yüzde 69,8 ile ilk sıralarda yer aldı.

Araştırmanın genel değerlendirmesinde, kamuoyunda Çerçeve Yasa’ya yönelik güçlü bir destek bulunduğu, ancak bu desteğin yasanın tek başına kalıcı barışı sağlayacağı anlamına gelmediği vurgulandı.

Merkeze göre sonuçlar, toplumun önemli bir bölümünün düzenlemeyi olumlu bir başlangıç olarak gördüğünü; ancak kalıcı ve sürdürülebilir bir çözüm için kapsamlı hukuki, demokratik ve siyasal reformların gerekli olduğuna işaret ediyor.

Araştırmada özellikle anadilde eğitim, anayasal güvence, yerel yönetimlerin güçlendirilmesi, ceza mevzuatında değişiklik, düşünce ve örgütlenme özgürlükleri, seçme-seçilme hakkı ve kayyım uygulamasına ilişkin düzenlemelere verilen yüksek destek, çözüm beklentisinin yalnızca mevcut yasayla sınırlı olmadığını ortaya koyuyor.

Merkezin değerlendirmesine göre Çerçeve Yasa’nın başarısı; uygulama biçimi, devam yasalarının zamanında çıkarılması, sürecin şeffaflığı ve taraflar arasında güven oluşturulmasına bağlı olacak.

Araştırmanın temel mesajı ise şöyle özetleniyor: Kamuoyunda yasaya yönelik güçlü bir destek var; ancak kalıcı barış beklentisi, bu yasanın ötesinde kapsamlı bir demokratikleşme ve hukuki reform sürecinin işletilmesine bağlı görülüyor.

Kaynak: Samer Saha Araştırmaları Merkezi – “Millî Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun” başlıklı yasa hakkında gündem araştırması.